رمز عبورم را فراموش کرده ام
شما هم عضو شويد
همه اطفال به نظارت و ثبات نیاز دارند . با بزرگتر شدن کودکان ، معلمین و والدین انتظار دارند که آنها نسبت به اعمال خود مسئولیت پذیری داشته باشند ، بطور مستقل عمل نموده و بتوانند با بی ثباتی های زندگی روزمره مواجه شوند .
بچه هایی که اختلال نقص در توجه آنها دارای اساس عصب شناختی اولیه می باشد . معمولا نسبت به بچه های هم سن خود زمان بیشتری به نظارت و ثبات نیاز دارند .
گاهی این کودکان نشان می دهند که کاملا قادر هستند عملکردی مطابق سن خود داشته باشند و همین امر موجب می شود که والدین و معلمین رفتار نامطلوب کودک را کاملا عمدی تلقی کنند . و گاه همین کودکان ( خصوصا در هنگام بلوغ ) از این که والدین یا معلمین در کارشان دخالت می کنند ناراحت شده و مایل هستند که کارها بر عهده ی خودشان گذاشته شود ، ولی به دلیل نداشتن توانایی سازماندهی ، اغلب عملکرد آنها با موفقیت همراه نیست ، واکنشهای تکانشی این کودکان موجب می شود , اعمالی از ایشان سر بزند که خود کودک از نامناسب بودن آن آگاهی داشته و باعث ناکامی خود و بزرگسالان می گردد .
معلمین و والدین لازم است بدانند ، مشکلات توجهی اصولا یک ناتوانی با اساس عصب شناختی بوده و در توجه کردن ، اجرای دستورات ، سازماندهی فردی و سازماندهی مواد ، تکمیل کارهایی که بر عهده فرد گذاشته شده ، تمرکز حواس و کنترل تکانشی ایجاد اختلال می نماید . همانگونه که والدین کودکان دارای معلولیت جسمانی با رسیدن کودک به سن خاصی وی را از صندلی چرخدار محروم نمی کند ، والدین و معلمین کودک مبتلا به اختلا ل نقص در توجه نیز نباید وی را از حمایت ، نظارت وثباتی که مورد نیازش می باشد محروم کنند .
والدین و معلمین به منظور کمک به عملکردکودک مبتلا به نقص در توجه نیاز دارند که حمایت نظارت و ثبات فوق العاده ای را به وجود آورند گاهی مواقع چنین انطباقهایی بیش از آنچه انتظار می رود اثر کرده و جانشین استفاده از داروهای محرک می شوند .
انطباقهایی در مدرسه برای افزایش ثبات و نظارت
معلمین دانش آموزان مبتلا به مشکل توجه تا حدامکان می بایستی تلاش کنند تانظارت و ثبات فوق العاده ی مورد نیاز کودک را فراهم کرده و هم زمان عامل ایجاد کننده ی پریشانی و حواسپرستی در کلاس را تا حد امکان از بین ببرند .
کودک مبتلا به مشکلات توجهی به سختی می توانند از کاری به کار دیگر بپردازند . بنابراین مهم است که برنامه ی روزانه کودک مبتلا تا حد امکان یکنواخت باشد . یعنی اینکه کودک انتظار داشته باشد اعمالی نظیر خواندن ، استراحت ، ناهار خوردن و ورزش کردن بطور دائم در وقت معینی از روز انجام شود . در مدرسه نیز حتی الامکان از تغییر کلاس و معلم کودک خود داری شود ، زیرا او به سختی می تواند خود را با موقعیت های جدید وفق دهد . در صورتی که لازم باشد کودک خدمات ویژه ای را در خارج از کلاس دریافت کند .
بایستی دقت شود که خدمات هر روز در زمان معینی ارائه گردد و نیز کودک نبایستی انتظار داشته باشد که خروج وی از کلاس برای آموزش ویژه هدر رفتن کارهایش شود . خدمات ویژه ی آموزش می بایستی هنگامی در اختیار کودک قرار گیرد که برنامه ی درسی کلاس عادی با آن همخوانی داشته باشد . مثلا برنامه ی ویژه ی کمک به خواندن باید در همان ساعتی که در کلاس عادی برنامه روخوانی است ارائه شود . کودک مبتلا به مشکلات توجهی در توجه نمودن به اموزشهای کلاسی مشکل فراوانی دارد ، بنابراین به منظور مقابله با این مشکل معلمین می بایستی قبل از شروع تدریس مطمئن شوند که کودک به ایشان توجه کامل دارد .
بهترین راه جلب توجه کودک به درس ، تدریس بصورت انفرادی و یا بصورت گروههای کوچک می باشد . ولی با توجه به این که اینگونه تدریس کردن اغلب غیر ممکن است ، معلمین می توانند از راهبردهای دیگری نظیر ایستادن پهلوی کودک ، گذاشتن یک دست روی شانه کودک ، برقراری ارتباط چشمی با وی و پرسیدن دائمی سوالات مستقیم از او تا زمانی که از تمرکز توجه اطمینان حاصل شود استفاده کنند . هنگامی که معلم تکلیف خاصی را تعیین می نماید اغلب لازم است دستورات خود را به طور انفرادی چند بار برای کودک تکرار کرده ، یا این که از او بخواهد دستورات را مجددا تکرار کند ، آن هم زمانی که معلم مطمئن شود که کودک منظور او را کاملا فهمیده است دستورات مربوط به وظایف و تکالیف می بایستی دقیق و ساده باشد . برای کودکان کم سن و سال باید توجه داشت که آنها هر مرتبه فقط یک دستور را متوجه می شوند . بچه های بزرگتر نیز ممکن است قادر باشند دو یا چند دستور را به خاطر بسپارند ، ولی اگر دستورات دارای پیچیدگی باشند لازم است که حتما برای کودک نوشته شوند . برای مثال هیچگاه معلم به کودکی که مبتلا به مشکلات توجهی است ، نباید بگوید که ( وسایلت را جمع کن و به منزل برو ) بلکه درعوض لازم است که گفته شود : بررسی کن که آیا دفتر ریاضی ، دفتر مشق و یادداشت در کیف هست یا نه ؟ تکالیف طولانی و زیاد موجب آشفتگی و سر درگمی کودک می شود ، بنابراین لازم است که معلمین تکالیف را به واحد های کوچک و قابل اجرا تقسیم کنند . مثلا اگر لازم است کودک 50 تمرین ریاضی را حل کند . معلم بایستی از 40 تمرین چشم پوشی کرده و از کودک بخواهد که صرفا ده تمرین را حل نماید . پس از اینکه ده تمرین اول حل شده معلم بطور کلامی کودک را تشویق کرده و ده تمرین دوم را در جهت پاسخکویی به وی ارائه می کند . این روند تا پایان تمرینها ادامه دارد به تدریج کودک می تواند یاد بگیرد که خودش تکلیف را به واحد های کوچک تر تقسیم نماید و همچنین خود را نیز بطور کلامی تشویق نماید . استفاده از برنامه ای که در آن برای هر قسمت از تکلیف یک محدوده ی زمانی منطقی در نظر گرفته شود بسیار سودمند است .
یک زمان سنج آشپزخانه برای کودکی که از میزان گذشت زمان درک درستی ندارد بسیار مفید است . مطابق مثال قبل ، معلم به دانش آموز می گوید که شما بایستی در ظرف ده دقیقه ، ده تمرین اول را حل کنی . در این موقع معلم می تواند زمان سنج را برای ده دقیقه تنظیم کند تا با زنگ ،پایان وقت را اعلام نماید . پس از آن بایستی کودک برای تکمیل تکالیف مورد تشویق قرارگرفته و تا حل کامل تمرینها ، این فرایند تکرار شود ، لازم به ذکر است که زمان تعیین شده می بایستی با میزان کاربری تکالیف همخوانی داشته باشد .
معلمین می بایستی حتی الامکان کوشش کنند که عوامل محیطی ایجاد حواسپرتی را برای کودک مبتلابه مشکلات توجهی به حداقل برسانند و در صورت امکان بهتر است که تدریس بصورت انفرادی یا برای گروههای کوچک انجام شود . ولی در هنگام تدریس برای گروههای بزرگ لازم است که کودک در مکانی نزدیک به معلم بنشیند . درصورتی که لازم باشد کودک تکلیفی را به طور مستقل انجام دهد ، می بایستی از اطاقکهای مطالعه انفرادی استفاده گردد . در غیر اینصورت می توان کودک را به کتابخانه یا هر مکان آرام دیگری جهت نجام تکالیف هدایت کرد . این راهبردها نباید به گونه ای اجرا شوند که کودک احساس کند به دلیل مشکلات وی بوسیله ی جداسازی مورد تنبیه قرار گرفته است . اصولا لازم است که محیط کلاس برای کودک مبتلا به مشکلات توجهی تعدیل گردد . به این معنی که نبایستی تعداد زیادی پوستر ، تابلو اعلانات و سایر تجهیزات غیر ضروری که موجب حواسپرتی مضاعف کودک می گردد در آن وجود داشته باشد . فضای آزاد به دلیل این که عوامل مزاحم دیداری و شنیداری آن قابل کنترل نیستند .اصولا توصیه نمی شود . بسیار ضرور ی است که معلمین تلاشهای کودک را در جهت انجام موفقیت آمیز تکالیفش مورد تقویت فراوان قرار دهند . در هنگام پیشرفت توانایی کودک در انجام تکالیف ، کار کردن بطور مستقل و توجه کردن ، می توان از پاداش های کلامی استفاده کرد . معلمین نبایستی انتظار داشته باشند که تغییرات عمده در وضعیت کودک به سرعت روی دهند . معلمین می توانند بوسیله ی تقویت کودک با پاداش های کوچک وی را برای کسب پاداشهای بزرگتر برانگیخته نمایند .
انطباقهایی در منزل به منظور افزایش ثبات و نظارت
گاهی لازم است که والدین بوسیله ی گروه تخصصی جهت تدارک حمایت ، ثبات و نظارت فوق العاده ، مطابق نیازهای کودک یاری شوند . با توجه به میزان مهارت تمایل به همکاری و سطوح سازماندهی در خانواده می توان برآورد کرد که آیا آنها به کمکهایی جهت اجرای راهبردهای انطباقی برای فرزندشان نیاز دارند یاخیر ؟
همچنین گروه میان رشته ای نبایستی بپذیرد که والدین قادرند راهبردهای موثر کنترل رفتار را به تنهایی به مورد اجرا بگذارند . ولی با این حال در پیگیری منظم راهبردهای کنترل رفتار لازم است که والدین حتما همکاری داشته باشند .
والدین می بایستی تلاش نمایند که درکارهای روزمره کودک ثبات بیشتری وجود داشته باشد . کودکان مشکل دار به سختی می توانند از کاری به کار دیگر بپردازند بنابراین بسیارمهم است که فعالیت های روزمره کودک نظیر بلند شدن از خواب ، آماده شدن برای رفتن به مدرسه ، خوردن غذا ، انجام تکالیف مدرسه ، آماده شدن برای خوابیدن و وقت خواب هر روز بطور یکنواخت درساعت معینی انجام شود و دقت گردد تا کودک کاری رابه پایان نرسانده کار دیگر به وی محول نگردد . مثلا برنامه ریزی والدین نباید به گونه ای باشد که ساعت خوردن صبحانه با وقت حاضر شدن برای مدرسه تداخل داشته باشد . کودک مبتلا به مشکل توجه به سختی می تواند به دستورات توجه کند . بنابراین والدین می بایستی قبل از دادن هرگونه دستوری مطمئن شوند که وی توجه خود را معطوف آنها کرده باشد . مثلا اگر والدین واقعا انتظار دارند که کودک کفش هایش را دربیاورند ، نباید همانطور که در حال عبور از اتاق هستند به وی که مشغول تلویزیون است بگویند که کفش هایت را در بیاورد . در عوض آنها ابتدا می بایستی حتی الامکان عوامل ایجاد حواسپرتی را از بین برده ( با خاموش کردن تلویزیون یا دور کردن کودک از کنار دوستان یا اسباب بازی هایش برای چند لحظه ) ، کودک را با نام صدا کرده و منتظر شوند که وی بطور کلامی پاسخ داده و ارتباط چشمی با آنها برقرار نماید . دستورات نیز بایستی به سادگی و روشنی ارائه شوند . در مورد بچه های کم سن و سال لازم است هر دفعه فقط یک دستور به آنها داده شود . ولی بچه ها ی بزرگتر ممکن است قادر باشند که دو یا چند دستور را به خاطر بسپارند
ولی درصورت پیچیدگی بیش از حد دستورات ضروری است که آنها را در قالب نوشته به کودک ارائه نمود .
همچنین ممکن است از کودک خواسته شود تا دستورات را چندین بار تکرار نماید . آن هم زمانی که والدین اطمینان حاصل نمایند که وی منظور آنها را کاملا فهمیده است . هنگامیکه دستوری داده می شود والدین می بایستی هدف و منظور اصلی خود را به روشنی مشخص نمایند . هیچگاه به کودک دارای مشکل توجه نباید گفته شود که مثلا : ( اطاقت را تمیز کن ) در عوض والدین به طور اختصاصی مشخص کنند که منظور آنها تمیز کردن اطاق با درک فرزندانشان از همین مفهوم تفاوت داشته باشد . به همین دلیل والدین ممکن است منظور خود را به این گونه بیان کنند که لباسهایت را جمع کن ، کثیف ها را در جالباسی بریز و تمیز رادر کمد آویزان کن ، اسباب بازی ها را در کمد بگذار ، ظرف آشغال را خالی کن و تختخواب را نیز مرتب کن. دستوراتی که ذکر شد به یکباره داده نمی شود و می بایستی والدین توجه داشته باشند که هر گاه دستور با موفقیت به انجام رسید دستور بعدی با کمی تامل و حوصله داده شود یا برای کودک نوشته شود .
وظایفی طولانی و زیاد موجب آشفتگی و سر درگمی کودک مبتلا به مشکلات توجّهی می گردد. والدین می توانند از طریق تقسیم کردن هر وظیفه به واحدهای کوچکتر و قابل اداره کردن ، با آشفتگی کودک مقابله نمایند . مثال : اگر کودک در حاضر شدن برای رفتن به مدرسه مشکل دارد ، والدین می توانند این وظیفه را به واحد های کوچکتر و قابل اجرا تقسیم کنند ، بدین صورت که به کودک بگویند (دست ها و صورتت را بشوی)" و پس از انجام آن ، وی را به طور کلامی تشویق کرده و سپس بگویند : ( لباسهایت را بپوش ) . به تدریج کودک یاد می گیرد که بدون کمک دیگران و تشویق کلامی ، وظایف را به واحدهای عملی کوچکتر تبدیل کند .
استفاده از برنامه ای که در آن برای هر کدام از قسمتهای تکلیف یک محدوده ی زمانی منطقی در نظر گرفته شده باشد بسیار سودمند است والدین می توانند زمان سنج را برای محدوده ی زمانی خاصی تنظیم نمایند تا در طی آن کودک یکی از واحد های عملی تکلیف را انجام دهد .در هر بار انجام موفقیت آمیز تکالیف لازم است که کودک مورد تشویق قرار گیرد . لازم است خاطر نشان شود که زمان تعیین شده باید با میزان کاربری تکلیف عملی همخوانی داشته باشد .
چنانچه کودک در انجام وظایف خود نیاز به تمرکز داشته باشد ، لازم است که در حد امکان از تعداد عوامل محیطی ایجاد کننده حواسپرتی کاسته شود . مثلا تکالیف مدرسه نبایستی در اطاقی شلوغ یا در کنار تلویزیون انجام شود ، یا اینکه از زنگ زدن تلفن در حین انجام تکالیف جلوگیری به عمل آید . عده ای از بچه ها هنگامی که در اطاقی تنها باشند عملکردی بهتر خواهند داشت ولی باید به خاطر داشت که یک اطاق ساکت و ارام نیز دارای عوامل متعدد ایجاد حواسپرتی ، مانند اسباب بازی و کتاب می باشد . والدین می توانند با قرار دادن صندلی کنار کودک در کنار میز آشپزخانه یا هر مکان دیگری که در منزل جنبه مرکزیت دارد ، با آن فرض آرام بودن محیط ، نظارت مورد نیاز کودک را قرار دهند . تغییر اساسی عملکرد کودک در زمانی کوتاه ایجاد نمی شود . هر گونه پیشرفتی در عملکرد کودک ، حتی اگر ناچیز هم باشد می بایستی مورد تشویق قرار گیرد . توصیه های ارائه شده برای برطرف شدن مشکل توجه باید در زمانهای متمادی و همیشه صورت گیرد تا مشکلات کم کم از بین برود. باید به یاد داشت که به رویکردها و توصیه های دیگر هم متناسب با کودک روی آورد و در جهت موفقیت کودک به لطف خداوند بزرگ گام برداشت . گاهی اوقات برای تمرکز حواس و افزایش دقت و توجه از دارو درمانی هم استفاده می شود که توصیه ی ما آخرین راهکار دراستفاده از دارو است .
راهبردهای عملی و کاربردی افزایش میزان توجه که در این پژوهش در کلاسهای درس اجرا و مورد مطالعه قرار گرفته اند .
این راهبردها درکلاس درس توسط معلم مربوطه و تا حدودی هم توسط والدین درمنزل اجرا شد و اطلاعات طی جلسات متعدد به والدین و معلمان مربوطه ابلاغ گردید .
در حین اجرا تمامی مطالب توسط معلمان ثبت گردید که بعدا براحتی قابل تجزیه و تحلیل باشد .
راهبردهای عملی افزایش میزان توجه در کلاس های گروه آزمایش بطور دقیق و روزانه از مورخه 9/10/85 اجرا شد . در تمامی مراحل اجرا به شاگردان موفق همان لحظه تشویقی اعطاء شد .
راهبردها ی حاضر بصورت یک پژوهش عملی وکاربردی به طور دوگروه آزمایش وگواه دریکی ازدبستانهای شهرستان سبزوار درمدت 6ماه اجراگردیدکه نتایج مثبتی را بدست آوردیم واینک راهبردها، که عبارتند از :
1- تمامی عکسها و نوشته ها از در و دیوار کلاس و اطراف تخته سیاه پاک شود .
2- کیف تمامی دانش آموزان در محل مناسب که در دسترس باشد و مزاحم تکیه کردن و زانوی دانش آموزان نباشد.
3- حتی الامکان در هر میز دو دانش آموز قرار گیرد.
4- دانش آموزان تمرین و تکرار کنند که همیشه کف پاها به روی زمین باشد.
5- به دانش اموزان توصیه شود که همیشه تمیز و مرتب باشند مخصوصا بینی ، گوشها ، مسواک زدن ، ناخن ها .
6- از لباسها و مقنعه به رنگ روشن وتمیز استفاده کنند.
7- قبل از اجرا ی راهبردها اطلاعاتی به والدین دانش آموزان گروه آزمایش داده شود.
8- معلم از لباس مناسب و آرام بخش استفاده کند .
9- طلا و انگشتر معلم دیده نشود.
10-دانش آموزان بر اساس قد در میزهایشان قرار بگیرند .
11- تمامی دانش آموزان مورد آزمایش توسط یک پزشک تست شوند ( بینایی ، شنوایی ، گوارشی )
12- هر روز در وسط زنگ یا 10دقیقه ی پایانی زنگ کلاس 5 دقیقه با کرنو متر تمرکز حواس تمرین شود ( بچه ها چشم هایشان را ببندد و به آنچه تاکنون انجام داده اند فکر کنند – نفس عمیق بکشند و در تمرینات بعدی چشم ها بسته و به هیچ چیز فکر نکنند.
13- همه صبحانه بخورند . ( 10 دقیقه ی اول یا آخر ساعت اول کلاس )
14- خواندن یک قصه یا داستان کوتاه برای دانش آموزان و بیان دوباره ی آن برای معلم کلاس توسط شاگردان برای تقویت حافظه شنیداری – حساسیت شنیداری و تقویت بیان .
15- دادن یک تصویر در تقویت تمرکز دیداری و حافظه بینایی که حدود 2 تا 3 دقیقه به تصویر نگاه کند و بعد تصاویر جمع آوری شود و شاگردان درباره تصویر توضیح بدهند.
16 - تمرکز حواس و تمرین بر روی عدد های ریاضی از 100 تا 500 ، به این صورت که شاگردان چشم ها را ببندند ودر مورد اعداد فکر کنند که آنها در شهر ریاضی چگونه راه می روند وچه شکلی هستند و شکل آنها را روی کاغذ بکشند در جهت تقویت قوه ی تخیل و نوسازی .
17 - خواند ن کلمات شبیه به هم درحروف و صدا و نوشتن روی تخته سیاه و خواندن آن توسط شاگردان بطور تک نفری مثل میز – نیز – ماتیز – سرازیر – لب ریز – تیز .
18 - روخوانی از روی درس با دقت بسیار زیاد بگونه ای که حرف یا کلمه ای جا نیفتد و دوبا ره خوانی هم نشود.
19 - تمرکز در تقویت اعتماد به نفس اینکه چشم ها را برای 3 یا 2 دقیقه ببندد و سپس با خود فکر کنند که من می توانم کارهای خوبی را انجام دهم ، من توانا هستم . مثل : من می توانم لباس خود را بشویم . می توانم یک داستان خوب تعریف کنم و غیره ...
20 - تقویت حافظه عددی : چند عدد به آنها گفته می شو د آنها بتوانند دوباره آن اعداد را بیان کنند . مثل 232-415-506-43
21 - تقویت تمییز شنیداری : قصه ای را معلم بخواند در حین خواندن بعضی از جمله های مهم را آرام وآهسته بگوید . بعد همان جمله از دانش آموز پرسیده شود که آیا خوب گوش داده و شنیده یا خیر .
دیگری،گوش کردن به صدا ی قلب خودشان و بگویند که چند بار صدا را شنیده اند که تمامی این مراحل توسط معلم ثبت شده است .
22- تقویت تمییز دیداری در پیدا کردن کلماتی که در یک متن دارای تشدید هستند . پیدا کردن کلماتی که دارای حرف ع یا غ هستند و غیره...
23- معلم کتاب را به شاگردان بدهد شاگردان خوب به کتاب نگاه کنند حدود 5 دقیقه بعد از آنها چند سوال پرسیده شود مثل :
1- کتاب بصورت شعر بود یا خیر؟
2- نقاشی ها بیشتر بود یا نوشته ها؟
3- کتاب چند صفحه داشت؟
4- در صفحه اول کتا ب چه دیدید؟
5- .........
24- دقت و تمرکز دیداری بر روی سوره کوثر قرآن کریم در کتاب قرآن کلاس درس . به مدت 4 دقیقه و سپس پرسیدن سوالاتی از قبیل : چه حرفی بیشتر تکرار شده - حرف ( ه ) چند بار تکرار شده است و غیره...
25- به صدای شمعک بخاری گوش دهید . تمرین تقویت حساسیت و تمییز شنیداری.
26- متنی به شاگردان داده شود تا 5 دقیقه خوب به کلمات و نوشته ها و صفحه کتاب یا متن نگاه کنند و در فرصتهای 30 تا 40 ثانیه ای سوال پرسیده شود که جواب دهنددر جهت تقویت حافظه دیداری و بیان.
27- تمرین وتقویت درک مطلب : متن سه خطی به آنها داده شود و بعداز خواندن 2 تا 3 دقیقه معلم بپرسد که چه فهمیده اید و آنها بازگو کنند .
28- نظر خواهی از دانش آموزان کلاس در اداره بهتر کلاس . مثال : به نظر شما یک ارشد کلاس چه کار کند تا بچه ها بهتر ساکت شوند ؟
29- دقت معلم درچگونگی مداد گیری شاگردان که مداد زیاد چاق نباشد - باریک نباشد – کوتاه نباشد – هر سه انگشت نشانه - و شست میانی درگیر باشند – فشار به مداد نیاید - زاویه دست از پهلو فاصله نداشته باشد و زیاد هم به پهلو چسبیده نباشد .
30- در هفته یکبار یک فیلم خنده دار کمدی برای شاگردان بگذاریم . وروز بعد به مدت 5 دقیقه از فیلم سوال کنیم ( تقویت حافظه دیداری – شنیداری و بیان )
31- در مواردی که دانش آموز موفق است تشویق به موقع انجام شود . از سرزنش و تحقیر پرهیز کنیم . تعداد تحقیر و سرزنش را روزانه یادداشت کنید و با روز بعد مقایسه کنید .
32- آزاد گذاشتن بچه ها در حیاط مدرسه به مدت 15 دقیقه : اول کمی جیغ و سر وصدا بعد دو نفری یا سه نفری مشغول بازی آزاد شوند ( مهمانی بدهند ) .( هفته ای 2 بار )
33- تقویت درک مطلب یک پاراگراف به صورت صامت بخوانند و سپس آن را برای دیگران تعریف کنند . ( 5 دقیقه )
34- تقویت عضلات دست در تمرین یک دقیقه ای درباز و بست کردن پیچ و مهره ، گل بازی مچاله کردن کاغذ باطله ها با یک دست و غیره ......
35- خط خطی کردن یک صفحه کاغذ بعد خط راست کشیدن ، سه گوش ، چهار گوش و خط شکسته کشیدن و غیره ....
36- ده کلمه روی تابلو نوشته شود شاگردان حدود 1 دقیقه خوب نگاه کنند و سپس کلمه ها پاک شود ، حال شاگردان کلمه ها را در متنی که در اختیار دارند پیدا کنند و علامت بزنند که اکثرا موفق بودند .
37- 5 دقیقه در کلاس آزاد باشید هر کس هر کار دوست دارد انجام بدهد .
38- به خدا فکر کنید ، تقویت تفکر در مطالب پیچیده و تازه .
هر کس هر چه می گوید معلم یادداشت کند و در پایان برای آنها خوانده شود . اکثرا جملات خوبی را ابراز کردند .
39-استفاده از تصاویر چاپ شده ی در هم که هر کدام دارای چند تصویر است و بعد پرسش از بچه ها بعد از تماشای تصاویر در زمان بندی های متفاوت .
40- صحیح کردن متن دیکته های خودشان وبعد از درست نوشتن کلمات دیکته برای دوستش .
41- دیکته توسط معلم یا شاگرد بایدآرام و یکبار بیان شود .
42- خواندن احادیث ائمه ( ع) وتکرار آن بعد از بیان معلم و توضیح در مورد حدیث گفته شده در تقویت جنبه مذهبی .
43- نظر خواهی از شاگردان در نوع تکلیف شب که خیلی مو.فق بود .
44- دقت روی تخته سیاه موقع نوشتن عدد یا مطلب .
مثال : نوشتن چند عدد روی تخته و نوشتن دوباره ی ان توسط شاگردان . ترتیب و نوع عدد درست باشد . سپس تمرین در تقویت حافظه عددی و بینایی مثلا یکی از اعداد را در همان سری اعداد قبلی عوض کنیم . که تمرینات خوبی است .
45- برای تعطیلات نوروز هم تمرینات داده شده و قبل از عید هم با والدین جلسه ای برگزار گردید که چه کارهایی در تقویت دقت و توجه انجام دهند .
46- برخی رفتار ناپسند جزئی چشم پوشی شود . مثل یک حرف غیر مرتبط و کارهخای مناسب سریع تحسین شود . مثل یک حرف یا کلمه خوب یا یک حرکت خوشایند .
47- ورزش : نفس عمیق هر روز 2 دقیقه صورت گیرد تا خواب آلودگی و حواسپرتی از بین برود . در ورزش سعی شود هماهنگی بین چشم و دست هم تمرین شد.
48- تمرکز روی دو شکل و بعد بیان تفاوتها و شباهتهای آن ها .
49-تمرین جهت یابی در جهات مختلف برای تقویت نوشتاری و حافظه دیداری فرد .
مثال : بالا - پایین - روی میز - زیر میز - دست چپ را طرف راست کتاب گذاشتن - با چشم چپ مطالبی را درست خواندن و برعکس .
50- در پایان هر درس جمع بندی حتما صورت گیرد ( تمرکز حواس به مطلب جدید و ایجاد حس موفقیت در یادگیری یک مطلب جدید . )
51- در جلسات آموزش خانواده پدر و مادر با هم دیگر حضور داشته باشند .
52- نظر خواهی از دانش آموزان توسط مدیر و معاون ومشاور مدرسه دربعضی کارها .
53- برقراری ارتباط چشمی با کودک در زمان اجرای برنامه ها و تدریس .
54-در هر بار دستور به دانش اموزان فقط یک چیز یا مطلب خواسته شود .
55-عوامل حواسپرتی در منزل هم کم شود مثلا چیزی که حساسیت شنیداری را به مرور کم می کند صدای تلویزیون و سی دی ها و تلفن است بهتر است صداها کم شود.
56- والدین درمنزل لباس شاد استفاده کنند .
57- معلم با صدای آرام و یکبار دیکته را بیان کند .
58-به کودک یاد دهید که غربال کردن محر کات را با تمرین یاد بگیرند . مثلا صدای سرفه کردن ، ورق زدن ، پچ پچ کردن ، و غیره را از هم جدا کند و به این نوع صدا ها گوش ندهد تا حساسیت و تمییز شنیداری تقویت و در نتیجه توجه افزایش یابد .
59- طول مدت توجه و تمرکز را از زمان کم شروع و کم کم افزایش دهیم .
60 – تغییر توجه از یک موقعیت به موقعیت دیگر یا از یک تصویر به تصویر دیگر تمرین شود .
61- توجه در رفتارهای متفاوت را آموزش دهید . یعنی هر رفتار توجه خاص خودش را می طلبد چون اگر در یک رفتار خلاصه شود کودک نمی تواند تعمیم دهد .
62- تمرین کردن موضوع توجه از یک موضوع در ابتدای کار : مثال اگر به محرک شنوایی گوش می دهد محرک بینایی را نادید بگیرد .
63- سعی شود تمام تمرینات موفقیت نصیب کودک شود نه شکست ، تا اعتماد به نفس او تخریب نشود .
64- توجه به خود نظارتی ، کم کم به کودک اجازه دهید خودش توجه خودش را نظارت کند .
مثال : کودک یک صدا را ایجاد کند بعد بگوید آیا من توجه کردم ؟ چه صدایی بود ؟ کم بود یا زیاد ، روی صدا یا موضوع دیگر تمرکز کند و این تمرکز را اندازه بگیرد توسط زمان سنج و هر بار مقدار تمرکز را افزایش دهد و خودش را ارزیابی کند .
65- در پایان هر کودک را با توجه به موقعیت زمانی و مکانی ، خانوادگی و شخصیتی خودش مورد مطالعه و درمان قرار دهیم .
نتیجه گیری:
تمامی افراد یک جامعه و به ویژه دانش آموزان در سنین مختلف و در دوره های تحصیلی از قدرت یادگیری برابر برخور دار نمی باشند . مربیان و معلمین در زمان تدریس به خوبی در یافته اند که میزان یادگیری و بازدهی دانش آموزان برابر نبوده و هر یک به میزان توانایی خود ، توان حل مسائل ، پاسخگویی سوالات و بیان نظرات را به صورت کتبی و شفاهی دارد . اما گاهی بعضی از دانش آموزان و به خصوص در سالهای اولیه تحصیلی شرایط همگون با گروه خود را از دست داده و دچار مشکلاتی در یادگیری می شوند . یکی از فرآیندهای مهم تحولی در یادگیری توجه است که باید از همان ابتدا درافزایش آن کوشیده چون زیر بنای هر نوع یادگیری محسوب می شود . توجه حتی در زندگی روزمره ی ما هم تاثیر فراوان دارد .
هدف این مقاله ارائه یکسری راهنمائی ها به معلمین و دست اندر کاران آموزش است که اجرای راهبردهای عملی افزایش میزان توجه می تواند میزان توجه در دانش آموزان را از همان ابتدای تحصیل بالا ببرد تا در مقاطع دیگر تحصیل و زندگی دچار مشکل نشوند . و معلمین هم در کلاس های درس کمتر به زحمت بیفتند .
در پایان امید است که بااجرای راهبردهای عملی افزایش میزان توجّه در مدارس سطح شهر بتوان میزان توجّه دانش آموزان را در تمامی زمینه ها بالا برد و قدمی در جهت پیشرفت واعتلای آموزش کشور برداشت.
گاهی این کودکان نشان می دهند که کاملا قادر هستند عملکردی مطابق سن خود داشته باشند و همین امر موجب می شود که والدین و معلمین رفتار نامطلوب کودک را کاملا عمدی تلقی کنند . و گاه همین کودکان ( خصوصا در هنگام بلوغ ) از این که والدین یا معلمین در کارشان دخالت می کنند ناراحت شده و مایل هستند که کارها بر عهده ی خودشان گذاشته شود ، ولی به دلیل نداشتن توانایی سازماندهی ، اغلب عملکرد آنها با موفقیت همراه نیست ، واکنشهای تکانشی این کودکان موجب می شود , اعمالی از ایشان سر بزند که خود کودک از نامناسب بودن آن آگاهی داشته و باعث ناکامی خود و بزرگسالان می گردد .
معلمین و والدین لازم است بدانند ، مشکلات توجهی اصولا یک ناتوانی با اساس عصب شناختی بوده و در توجه کردن ، اجرای دستورات ، سازماندهی فردی و سازماندهی مواد ، تکمیل کارهایی که بر عهده فرد گذاشته شده ، تمرکز حواس و کنترل تکانشی ایجاد اختلال می نماید . همانگونه که والدین کودکان دارای معلولیت جسمانی با رسیدن کودک به سن خاصی وی را از صندلی چرخدار محروم نمی کند ، والدین و معلمین کودک مبتلا به اختلا ل نقص در توجه نیز نباید وی را از حمایت ، نظارت وثباتی که مورد نیازش می باشد محروم کنند .
والدین و معلمین به منظور کمک به عملکردکودک مبتلا به نقص در توجه نیاز دارند که حمایت نظارت و ثبات فوق العاده ای را به وجود آورند گاهی مواقع چنین انطباقهایی بیش از آنچه انتظار می رود اثر کرده و جانشین استفاده از داروهای محرک می شوند .
انطباقهایی در مدرسه برای افزایش ثبات و نظارت
معلمین دانش آموزان مبتلا به مشکل توجه تا حدامکان می بایستی تلاش کنند تانظارت و ثبات فوق العاده ی مورد نیاز کودک را فراهم کرده و هم زمان عامل ایجاد کننده ی پریشانی و حواسپرستی در کلاس را تا حد امکان از بین ببرند .
کودک مبتلا به مشکلات توجهی به سختی می توانند از کاری به کار دیگر بپردازند . بنابراین مهم است که برنامه ی روزانه کودک مبتلا تا حد امکان یکنواخت باشد . یعنی اینکه کودک انتظار داشته باشد اعمالی نظیر خواندن ، استراحت ، ناهار خوردن و ورزش کردن بطور دائم در وقت معینی از روز انجام شود . در مدرسه نیز حتی الامکان از تغییر کلاس و معلم کودک خود داری شود ، زیرا او به سختی می تواند خود را با موقعیت های جدید وفق دهد . در صورتی که لازم باشد کودک خدمات ویژه ای را در خارج از کلاس دریافت کند .
بایستی دقت شود که خدمات هر روز در زمان معینی ارائه گردد و نیز کودک نبایستی انتظار داشته باشد که خروج وی از کلاس برای آموزش ویژه هدر رفتن کارهایش شود . خدمات ویژه ی آموزش می بایستی هنگامی در اختیار کودک قرار گیرد که برنامه ی درسی کلاس عادی با آن همخوانی داشته باشد . مثلا برنامه ی ویژه ی کمک به خواندن باید در همان ساعتی که در کلاس عادی برنامه روخوانی است ارائه شود . کودک مبتلا به مشکلات توجهی در توجه نمودن به اموزشهای کلاسی مشکل فراوانی دارد ، بنابراین به منظور مقابله با این مشکل معلمین می بایستی قبل از شروع تدریس مطمئن شوند که کودک به ایشان توجه کامل دارد .
بهترین راه جلب توجه کودک به درس ، تدریس بصورت انفرادی و یا بصورت گروههای کوچک می باشد . ولی با توجه به این که اینگونه تدریس کردن اغلب غیر ممکن است ، معلمین می توانند از راهبردهای دیگری نظیر ایستادن پهلوی کودک ، گذاشتن یک دست روی شانه کودک ، برقراری ارتباط چشمی با وی و پرسیدن دائمی سوالات مستقیم از او تا زمانی که از تمرکز توجه اطمینان حاصل شود استفاده کنند . هنگامی که معلم تکلیف خاصی را تعیین می نماید اغلب لازم است دستورات خود را به طور انفرادی چند بار برای کودک تکرار کرده ، یا این که از او بخواهد دستورات را مجددا تکرار کند ، آن هم زمانی که معلم مطمئن شود که کودک منظور او را کاملا فهمیده است دستورات مربوط به وظایف و تکالیف می بایستی دقیق و ساده باشد . برای کودکان کم سن و سال باید توجه داشت که آنها هر مرتبه فقط یک دستور را متوجه می شوند . بچه های بزرگتر نیز ممکن است قادر باشند دو یا چند دستور را به خاطر بسپارند ، ولی اگر دستورات دارای پیچیدگی باشند لازم است که حتما برای کودک نوشته شوند . برای مثال هیچگاه معلم به کودکی که مبتلا به مشکلات توجهی است ، نباید بگوید که ( وسایلت را جمع کن و به منزل برو ) بلکه درعوض لازم است که گفته شود : بررسی کن که آیا دفتر ریاضی ، دفتر مشق و یادداشت در کیف هست یا نه ؟ تکالیف طولانی و زیاد موجب آشفتگی و سر درگمی کودک می شود ، بنابراین لازم است که معلمین تکالیف را به واحد های کوچک و قابل اجرا تقسیم کنند . مثلا اگر لازم است کودک 50 تمرین ریاضی را حل کند . معلم بایستی از 40 تمرین چشم پوشی کرده و از کودک بخواهد که صرفا ده تمرین را حل نماید . پس از اینکه ده تمرین اول حل شده معلم بطور کلامی کودک را تشویق کرده و ده تمرین دوم را در جهت پاسخکویی به وی ارائه می کند . این روند تا پایان تمرینها ادامه دارد به تدریج کودک می تواند یاد بگیرد که خودش تکلیف را به واحد های کوچک تر تقسیم نماید و همچنین خود را نیز بطور کلامی تشویق نماید . استفاده از برنامه ای که در آن برای هر قسمت از تکلیف یک محدوده ی زمانی منطقی در نظر گرفته شود بسیار سودمند است .
یک زمان سنج آشپزخانه برای کودکی که از میزان گذشت زمان درک درستی ندارد بسیار مفید است . مطابق مثال قبل ، معلم به دانش آموز می گوید که شما بایستی در ظرف ده دقیقه ، ده تمرین اول را حل کنی . در این موقع معلم می تواند زمان سنج را برای ده دقیقه تنظیم کند تا با زنگ ،پایان وقت را اعلام نماید . پس از آن بایستی کودک برای تکمیل تکالیف مورد تشویق قرارگرفته و تا حل کامل تمرینها ، این فرایند تکرار شود ، لازم به ذکر است که زمان تعیین شده می بایستی با میزان کاربری تکالیف همخوانی داشته باشد .
معلمین می بایستی حتی الامکان کوشش کنند که عوامل محیطی ایجاد حواسپرتی را برای کودک مبتلابه مشکلات توجهی به حداقل برسانند و در صورت امکان بهتر است که تدریس بصورت انفرادی یا برای گروههای کوچک انجام شود . ولی در هنگام تدریس برای گروههای بزرگ لازم است که کودک در مکانی نزدیک به معلم بنشیند . درصورتی که لازم باشد کودک تکلیفی را به طور مستقل انجام دهد ، می بایستی از اطاقکهای مطالعه انفرادی استفاده گردد . در غیر اینصورت می توان کودک را به کتابخانه یا هر مکان آرام دیگری جهت نجام تکالیف هدایت کرد . این راهبردها نباید به گونه ای اجرا شوند که کودک احساس کند به دلیل مشکلات وی بوسیله ی جداسازی مورد تنبیه قرار گرفته است . اصولا لازم است که محیط کلاس برای کودک مبتلا به مشکلات توجهی تعدیل گردد . به این معنی که نبایستی تعداد زیادی پوستر ، تابلو اعلانات و سایر تجهیزات غیر ضروری که موجب حواسپرتی مضاعف کودک می گردد در آن وجود داشته باشد . فضای آزاد به دلیل این که عوامل مزاحم دیداری و شنیداری آن قابل کنترل نیستند .اصولا توصیه نمی شود . بسیار ضرور ی است که معلمین تلاشهای کودک را در جهت انجام موفقیت آمیز تکالیفش مورد تقویت فراوان قرار دهند . در هنگام پیشرفت توانایی کودک در انجام تکالیف ، کار کردن بطور مستقل و توجه کردن ، می توان از پاداش های کلامی استفاده کرد . معلمین نبایستی انتظار داشته باشند که تغییرات عمده در وضعیت کودک به سرعت روی دهند . معلمین می توانند بوسیله ی تقویت کودک با پاداش های کوچک وی را برای کسب پاداشهای بزرگتر برانگیخته نمایند .
انطباقهایی در منزل به منظور افزایش ثبات و نظارت
گاهی لازم است که والدین بوسیله ی گروه تخصصی جهت تدارک حمایت ، ثبات و نظارت فوق العاده ، مطابق نیازهای کودک یاری شوند . با توجه به میزان مهارت تمایل به همکاری و سطوح سازماندهی در خانواده می توان برآورد کرد که آیا آنها به کمکهایی جهت اجرای راهبردهای انطباقی برای فرزندشان نیاز دارند یاخیر ؟
همچنین گروه میان رشته ای نبایستی بپذیرد که والدین قادرند راهبردهای موثر کنترل رفتار را به تنهایی به مورد اجرا بگذارند . ولی با این حال در پیگیری منظم راهبردهای کنترل رفتار لازم است که والدین حتما همکاری داشته باشند .
والدین می بایستی تلاش نمایند که درکارهای روزمره کودک ثبات بیشتری وجود داشته باشد . کودکان مشکل دار به سختی می توانند از کاری به کار دیگر بپردازند بنابراین بسیارمهم است که فعالیت های روزمره کودک نظیر بلند شدن از خواب ، آماده شدن برای رفتن به مدرسه ، خوردن غذا ، انجام تکالیف مدرسه ، آماده شدن برای خوابیدن و وقت خواب هر روز بطور یکنواخت درساعت معینی انجام شود و دقت گردد تا کودک کاری رابه پایان نرسانده کار دیگر به وی محول نگردد . مثلا برنامه ریزی والدین نباید به گونه ای باشد که ساعت خوردن صبحانه با وقت حاضر شدن برای مدرسه تداخل داشته باشد . کودک مبتلا به مشکل توجه به سختی می تواند به دستورات توجه کند . بنابراین والدین می بایستی قبل از دادن هرگونه دستوری مطمئن شوند که وی توجه خود را معطوف آنها کرده باشد . مثلا اگر والدین واقعا انتظار دارند که کودک کفش هایش را دربیاورند ، نباید همانطور که در حال عبور از اتاق هستند به وی که مشغول تلویزیون است بگویند که کفش هایت را در بیاورد . در عوض آنها ابتدا می بایستی حتی الامکان عوامل ایجاد حواسپرتی را از بین برده ( با خاموش کردن تلویزیون یا دور کردن کودک از کنار دوستان یا اسباب بازی هایش برای چند لحظه ) ، کودک را با نام صدا کرده و منتظر شوند که وی بطور کلامی پاسخ داده و ارتباط چشمی با آنها برقرار نماید . دستورات نیز بایستی به سادگی و روشنی ارائه شوند . در مورد بچه های کم سن و سال لازم است هر دفعه فقط یک دستور به آنها داده شود . ولی بچه ها ی بزرگتر ممکن است قادر باشند که دو یا چند دستور را به خاطر بسپارند
ولی درصورت پیچیدگی بیش از حد دستورات ضروری است که آنها را در قالب نوشته به کودک ارائه نمود .
همچنین ممکن است از کودک خواسته شود تا دستورات را چندین بار تکرار نماید . آن هم زمانی که والدین اطمینان حاصل نمایند که وی منظور آنها را کاملا فهمیده است . هنگامیکه دستوری داده می شود والدین می بایستی هدف و منظور اصلی خود را به روشنی مشخص نمایند . هیچگاه به کودک دارای مشکل توجه نباید گفته شود که مثلا : ( اطاقت را تمیز کن ) در عوض والدین به طور اختصاصی مشخص کنند که منظور آنها تمیز کردن اطاق با درک فرزندانشان از همین مفهوم تفاوت داشته باشد . به همین دلیل والدین ممکن است منظور خود را به این گونه بیان کنند که لباسهایت را جمع کن ، کثیف ها را در جالباسی بریز و تمیز رادر کمد آویزان کن ، اسباب بازی ها را در کمد بگذار ، ظرف آشغال را خالی کن و تختخواب را نیز مرتب کن. دستوراتی که ذکر شد به یکباره داده نمی شود و می بایستی والدین توجه داشته باشند که هر گاه دستور با موفقیت به انجام رسید دستور بعدی با کمی تامل و حوصله داده شود یا برای کودک نوشته شود .
وظایفی طولانی و زیاد موجب آشفتگی و سر درگمی کودک مبتلا به مشکلات توجّهی می گردد. والدین می توانند از طریق تقسیم کردن هر وظیفه به واحدهای کوچکتر و قابل اداره کردن ، با آشفتگی کودک مقابله نمایند . مثال : اگر کودک در حاضر شدن برای رفتن به مدرسه مشکل دارد ، والدین می توانند این وظیفه را به واحد های کوچکتر و قابل اجرا تقسیم کنند ، بدین صورت که به کودک بگویند (دست ها و صورتت را بشوی)" و پس از انجام آن ، وی را به طور کلامی تشویق کرده و سپس بگویند : ( لباسهایت را بپوش ) . به تدریج کودک یاد می گیرد که بدون کمک دیگران و تشویق کلامی ، وظایف را به واحدهای عملی کوچکتر تبدیل کند .
استفاده از برنامه ای که در آن برای هر کدام از قسمتهای تکلیف یک محدوده ی زمانی منطقی در نظر گرفته شده باشد بسیار سودمند است والدین می توانند زمان سنج را برای محدوده ی زمانی خاصی تنظیم نمایند تا در طی آن کودک یکی از واحد های عملی تکلیف را انجام دهد .در هر بار انجام موفقیت آمیز تکالیف لازم است که کودک مورد تشویق قرار گیرد . لازم است خاطر نشان شود که زمان تعیین شده باید با میزان کاربری تکلیف عملی همخوانی داشته باشد .
چنانچه کودک در انجام وظایف خود نیاز به تمرکز داشته باشد ، لازم است که در حد امکان از تعداد عوامل محیطی ایجاد کننده حواسپرتی کاسته شود . مثلا تکالیف مدرسه نبایستی در اطاقی شلوغ یا در کنار تلویزیون انجام شود ، یا اینکه از زنگ زدن تلفن در حین انجام تکالیف جلوگیری به عمل آید . عده ای از بچه ها هنگامی که در اطاقی تنها باشند عملکردی بهتر خواهند داشت ولی باید به خاطر داشت که یک اطاق ساکت و ارام نیز دارای عوامل متعدد ایجاد حواسپرتی ، مانند اسباب بازی و کتاب می باشد . والدین می توانند با قرار دادن صندلی کنار کودک در کنار میز آشپزخانه یا هر مکان دیگری که در منزل جنبه مرکزیت دارد ، با آن فرض آرام بودن محیط ، نظارت مورد نیاز کودک را قرار دهند . تغییر اساسی عملکرد کودک در زمانی کوتاه ایجاد نمی شود . هر گونه پیشرفتی در عملکرد کودک ، حتی اگر ناچیز هم باشد می بایستی مورد تشویق قرار گیرد . توصیه های ارائه شده برای برطرف شدن مشکل توجه باید در زمانهای متمادی و همیشه صورت گیرد تا مشکلات کم کم از بین برود. باید به یاد داشت که به رویکردها و توصیه های دیگر هم متناسب با کودک روی آورد و در جهت موفقیت کودک به لطف خداوند بزرگ گام برداشت . گاهی اوقات برای تمرکز حواس و افزایش دقت و توجه از دارو درمانی هم استفاده می شود که توصیه ی ما آخرین راهکار دراستفاده از دارو است .
راهبردهای عملی و کاربردی افزایش میزان توجه که در این پژوهش در کلاسهای درس اجرا و مورد مطالعه قرار گرفته اند .
این راهبردها درکلاس درس توسط معلم مربوطه و تا حدودی هم توسط والدین درمنزل اجرا شد و اطلاعات طی جلسات متعدد به والدین و معلمان مربوطه ابلاغ گردید .
در حین اجرا تمامی مطالب توسط معلمان ثبت گردید که بعدا براحتی قابل تجزیه و تحلیل باشد .
راهبردهای عملی افزایش میزان توجه در کلاس های گروه آزمایش بطور دقیق و روزانه از مورخه 9/10/85 اجرا شد . در تمامی مراحل اجرا به شاگردان موفق همان لحظه تشویقی اعطاء شد .
راهبردها ی حاضر بصورت یک پژوهش عملی وکاربردی به طور دوگروه آزمایش وگواه دریکی ازدبستانهای شهرستان سبزوار درمدت 6ماه اجراگردیدکه نتایج مثبتی را بدست آوردیم واینک راهبردها، که عبارتند از :
1- تمامی عکسها و نوشته ها از در و دیوار کلاس و اطراف تخته سیاه پاک شود .
2- کیف تمامی دانش آموزان در محل مناسب که در دسترس باشد و مزاحم تکیه کردن و زانوی دانش آموزان نباشد.
3- حتی الامکان در هر میز دو دانش آموز قرار گیرد.
4- دانش آموزان تمرین و تکرار کنند که همیشه کف پاها به روی زمین باشد.
5- به دانش اموزان توصیه شود که همیشه تمیز و مرتب باشند مخصوصا بینی ، گوشها ، مسواک زدن ، ناخن ها .
6- از لباسها و مقنعه به رنگ روشن وتمیز استفاده کنند.
7- قبل از اجرا ی راهبردها اطلاعاتی به والدین دانش آموزان گروه آزمایش داده شود.
8- معلم از لباس مناسب و آرام بخش استفاده کند .
9- طلا و انگشتر معلم دیده نشود.
10-دانش آموزان بر اساس قد در میزهایشان قرار بگیرند .
11- تمامی دانش آموزان مورد آزمایش توسط یک پزشک تست شوند ( بینایی ، شنوایی ، گوارشی )
12- هر روز در وسط زنگ یا 10دقیقه ی پایانی زنگ کلاس 5 دقیقه با کرنو متر تمرکز حواس تمرین شود ( بچه ها چشم هایشان را ببندد و به آنچه تاکنون انجام داده اند فکر کنند – نفس عمیق بکشند و در تمرینات بعدی چشم ها بسته و به هیچ چیز فکر نکنند.
13- همه صبحانه بخورند . ( 10 دقیقه ی اول یا آخر ساعت اول کلاس )
14- خواندن یک قصه یا داستان کوتاه برای دانش آموزان و بیان دوباره ی آن برای معلم کلاس توسط شاگردان برای تقویت حافظه شنیداری – حساسیت شنیداری و تقویت بیان .
15- دادن یک تصویر در تقویت تمرکز دیداری و حافظه بینایی که حدود 2 تا 3 دقیقه به تصویر نگاه کند و بعد تصاویر جمع آوری شود و شاگردان درباره تصویر توضیح بدهند.
16 - تمرکز حواس و تمرین بر روی عدد های ریاضی از 100 تا 500 ، به این صورت که شاگردان چشم ها را ببندند ودر مورد اعداد فکر کنند که آنها در شهر ریاضی چگونه راه می روند وچه شکلی هستند و شکل آنها را روی کاغذ بکشند در جهت تقویت قوه ی تخیل و نوسازی .
17 - خواند ن کلمات شبیه به هم درحروف و صدا و نوشتن روی تخته سیاه و خواندن آن توسط شاگردان بطور تک نفری مثل میز – نیز – ماتیز – سرازیر – لب ریز – تیز .
18 - روخوانی از روی درس با دقت بسیار زیاد بگونه ای که حرف یا کلمه ای جا نیفتد و دوبا ره خوانی هم نشود.
19 - تمرکز در تقویت اعتماد به نفس اینکه چشم ها را برای 3 یا 2 دقیقه ببندد و سپس با خود فکر کنند که من می توانم کارهای خوبی را انجام دهم ، من توانا هستم . مثل : من می توانم لباس خود را بشویم . می توانم یک داستان خوب تعریف کنم و غیره ...
20 - تقویت حافظه عددی : چند عدد به آنها گفته می شو د آنها بتوانند دوباره آن اعداد را بیان کنند . مثل 232-415-506-43
21 - تقویت تمییز شنیداری : قصه ای را معلم بخواند در حین خواندن بعضی از جمله های مهم را آرام وآهسته بگوید . بعد همان جمله از دانش آموز پرسیده شود که آیا خوب گوش داده و شنیده یا خیر .
دیگری،گوش کردن به صدا ی قلب خودشان و بگویند که چند بار صدا را شنیده اند که تمامی این مراحل توسط معلم ثبت شده است .
22- تقویت تمییز دیداری در پیدا کردن کلماتی که در یک متن دارای تشدید هستند . پیدا کردن کلماتی که دارای حرف ع یا غ هستند و غیره...
23- معلم کتاب را به شاگردان بدهد شاگردان خوب به کتاب نگاه کنند حدود 5 دقیقه بعد از آنها چند سوال پرسیده شود مثل :
1- کتاب بصورت شعر بود یا خیر؟
2- نقاشی ها بیشتر بود یا نوشته ها؟
3- کتاب چند صفحه داشت؟
4- در صفحه اول کتا ب چه دیدید؟
5- .........
24- دقت و تمرکز دیداری بر روی سوره کوثر قرآن کریم در کتاب قرآن کلاس درس . به مدت 4 دقیقه و سپس پرسیدن سوالاتی از قبیل : چه حرفی بیشتر تکرار شده - حرف ( ه ) چند بار تکرار شده است و غیره...
25- به صدای شمعک بخاری گوش دهید . تمرین تقویت حساسیت و تمییز شنیداری.
26- متنی به شاگردان داده شود تا 5 دقیقه خوب به کلمات و نوشته ها و صفحه کتاب یا متن نگاه کنند و در فرصتهای 30 تا 40 ثانیه ای سوال پرسیده شود که جواب دهنددر جهت تقویت حافظه دیداری و بیان.
27- تمرین وتقویت درک مطلب : متن سه خطی به آنها داده شود و بعداز خواندن 2 تا 3 دقیقه معلم بپرسد که چه فهمیده اید و آنها بازگو کنند .
28- نظر خواهی از دانش آموزان کلاس در اداره بهتر کلاس . مثال : به نظر شما یک ارشد کلاس چه کار کند تا بچه ها بهتر ساکت شوند ؟
29- دقت معلم درچگونگی مداد گیری شاگردان که مداد زیاد چاق نباشد - باریک نباشد – کوتاه نباشد – هر سه انگشت نشانه - و شست میانی درگیر باشند – فشار به مداد نیاید - زاویه دست از پهلو فاصله نداشته باشد و زیاد هم به پهلو چسبیده نباشد .
30- در هفته یکبار یک فیلم خنده دار کمدی برای شاگردان بگذاریم . وروز بعد به مدت 5 دقیقه از فیلم سوال کنیم ( تقویت حافظه دیداری – شنیداری و بیان )
31- در مواردی که دانش آموز موفق است تشویق به موقع انجام شود . از سرزنش و تحقیر پرهیز کنیم . تعداد تحقیر و سرزنش را روزانه یادداشت کنید و با روز بعد مقایسه کنید .
32- آزاد گذاشتن بچه ها در حیاط مدرسه به مدت 15 دقیقه : اول کمی جیغ و سر وصدا بعد دو نفری یا سه نفری مشغول بازی آزاد شوند ( مهمانی بدهند ) .( هفته ای 2 بار )
33- تقویت درک مطلب یک پاراگراف به صورت صامت بخوانند و سپس آن را برای دیگران تعریف کنند . ( 5 دقیقه )
34- تقویت عضلات دست در تمرین یک دقیقه ای درباز و بست کردن پیچ و مهره ، گل بازی مچاله کردن کاغذ باطله ها با یک دست و غیره ......
35- خط خطی کردن یک صفحه کاغذ بعد خط راست کشیدن ، سه گوش ، چهار گوش و خط شکسته کشیدن و غیره ....
36- ده کلمه روی تابلو نوشته شود شاگردان حدود 1 دقیقه خوب نگاه کنند و سپس کلمه ها پاک شود ، حال شاگردان کلمه ها را در متنی که در اختیار دارند پیدا کنند و علامت بزنند که اکثرا موفق بودند .
37- 5 دقیقه در کلاس آزاد باشید هر کس هر کار دوست دارد انجام بدهد .
38- به خدا فکر کنید ، تقویت تفکر در مطالب پیچیده و تازه .
هر کس هر چه می گوید معلم یادداشت کند و در پایان برای آنها خوانده شود . اکثرا جملات خوبی را ابراز کردند .
39-استفاده از تصاویر چاپ شده ی در هم که هر کدام دارای چند تصویر است و بعد پرسش از بچه ها بعد از تماشای تصاویر در زمان بندی های متفاوت .
40- صحیح کردن متن دیکته های خودشان وبعد از درست نوشتن کلمات دیکته برای دوستش .
41- دیکته توسط معلم یا شاگرد بایدآرام و یکبار بیان شود .
42- خواندن احادیث ائمه ( ع) وتکرار آن بعد از بیان معلم و توضیح در مورد حدیث گفته شده در تقویت جنبه مذهبی .
43- نظر خواهی از شاگردان در نوع تکلیف شب که خیلی مو.فق بود .
44- دقت روی تخته سیاه موقع نوشتن عدد یا مطلب .
مثال : نوشتن چند عدد روی تخته و نوشتن دوباره ی ان توسط شاگردان . ترتیب و نوع عدد درست باشد . سپس تمرین در تقویت حافظه عددی و بینایی مثلا یکی از اعداد را در همان سری اعداد قبلی عوض کنیم . که تمرینات خوبی است .
45- برای تعطیلات نوروز هم تمرینات داده شده و قبل از عید هم با والدین جلسه ای برگزار گردید که چه کارهایی در تقویت دقت و توجه انجام دهند .
46- برخی رفتار ناپسند جزئی چشم پوشی شود . مثل یک حرف غیر مرتبط و کارهخای مناسب سریع تحسین شود . مثل یک حرف یا کلمه خوب یا یک حرکت خوشایند .
47- ورزش : نفس عمیق هر روز 2 دقیقه صورت گیرد تا خواب آلودگی و حواسپرتی از بین برود . در ورزش سعی شود هماهنگی بین چشم و دست هم تمرین شد.
48- تمرکز روی دو شکل و بعد بیان تفاوتها و شباهتهای آن ها .
49-تمرین جهت یابی در جهات مختلف برای تقویت نوشتاری و حافظه دیداری فرد .
مثال : بالا - پایین - روی میز - زیر میز - دست چپ را طرف راست کتاب گذاشتن - با چشم چپ مطالبی را درست خواندن و برعکس .
50- در پایان هر درس جمع بندی حتما صورت گیرد ( تمرکز حواس به مطلب جدید و ایجاد حس موفقیت در یادگیری یک مطلب جدید . )
51- در جلسات آموزش خانواده پدر و مادر با هم دیگر حضور داشته باشند .
52- نظر خواهی از دانش آموزان توسط مدیر و معاون ومشاور مدرسه دربعضی کارها .
53- برقراری ارتباط چشمی با کودک در زمان اجرای برنامه ها و تدریس .
54-در هر بار دستور به دانش اموزان فقط یک چیز یا مطلب خواسته شود .
55-عوامل حواسپرتی در منزل هم کم شود مثلا چیزی که حساسیت شنیداری را به مرور کم می کند صدای تلویزیون و سی دی ها و تلفن است بهتر است صداها کم شود.
56- والدین درمنزل لباس شاد استفاده کنند .
57- معلم با صدای آرام و یکبار دیکته را بیان کند .
58-به کودک یاد دهید که غربال کردن محر کات را با تمرین یاد بگیرند . مثلا صدای سرفه کردن ، ورق زدن ، پچ پچ کردن ، و غیره را از هم جدا کند و به این نوع صدا ها گوش ندهد تا حساسیت و تمییز شنیداری تقویت و در نتیجه توجه افزایش یابد .
59- طول مدت توجه و تمرکز را از زمان کم شروع و کم کم افزایش دهیم .
60 – تغییر توجه از یک موقعیت به موقعیت دیگر یا از یک تصویر به تصویر دیگر تمرین شود .
61- توجه در رفتارهای متفاوت را آموزش دهید . یعنی هر رفتار توجه خاص خودش را می طلبد چون اگر در یک رفتار خلاصه شود کودک نمی تواند تعمیم دهد .
62- تمرین کردن موضوع توجه از یک موضوع در ابتدای کار : مثال اگر به محرک شنوایی گوش می دهد محرک بینایی را نادید بگیرد .
63- سعی شود تمام تمرینات موفقیت نصیب کودک شود نه شکست ، تا اعتماد به نفس او تخریب نشود .
64- توجه به خود نظارتی ، کم کم به کودک اجازه دهید خودش توجه خودش را نظارت کند .
مثال : کودک یک صدا را ایجاد کند بعد بگوید آیا من توجه کردم ؟ چه صدایی بود ؟ کم بود یا زیاد ، روی صدا یا موضوع دیگر تمرکز کند و این تمرکز را اندازه بگیرد توسط زمان سنج و هر بار مقدار تمرکز را افزایش دهد و خودش را ارزیابی کند .
65- در پایان هر کودک را با توجه به موقعیت زمانی و مکانی ، خانوادگی و شخصیتی خودش مورد مطالعه و درمان قرار دهیم .
نتیجه گیری:
تمامی افراد یک جامعه و به ویژه دانش آموزان در سنین مختلف و در دوره های تحصیلی از قدرت یادگیری برابر برخور دار نمی باشند . مربیان و معلمین در زمان تدریس به خوبی در یافته اند که میزان یادگیری و بازدهی دانش آموزان برابر نبوده و هر یک به میزان توانایی خود ، توان حل مسائل ، پاسخگویی سوالات و بیان نظرات را به صورت کتبی و شفاهی دارد . اما گاهی بعضی از دانش آموزان و به خصوص در سالهای اولیه تحصیلی شرایط همگون با گروه خود را از دست داده و دچار مشکلاتی در یادگیری می شوند . یکی از فرآیندهای مهم تحولی در یادگیری توجه است که باید از همان ابتدا درافزایش آن کوشیده چون زیر بنای هر نوع یادگیری محسوب می شود . توجه حتی در زندگی روزمره ی ما هم تاثیر فراوان دارد .
هدف این مقاله ارائه یکسری راهنمائی ها به معلمین و دست اندر کاران آموزش است که اجرای راهبردهای عملی افزایش میزان توجه می تواند میزان توجه در دانش آموزان را از همان ابتدای تحصیل بالا ببرد تا در مقاطع دیگر تحصیل و زندگی دچار مشکل نشوند . و معلمین هم در کلاس های درس کمتر به زحمت بیفتند .
در پایان امید است که بااجرای راهبردهای عملی افزایش میزان توجّه در مدارس سطح شهر بتوان میزان توجّه دانش آموزان را در تمامی زمینه ها بالا برد و قدمی در جهت پیشرفت واعتلای آموزش کشور برداشت.
تهیّه و تنظیم:
حمیدرضا صارمی منش
مرکز آموزش وتوانبخشی مشکلات ویژه یادگیری صفا سبزوار
حمیدرضا صارمی منش
مرکز آموزش وتوانبخشی مشکلات ویژه یادگیری صفا سبزوار
رفتن به بالای صفحه
نظر شما