و شاگردان به یکدیگر علاقه‌مند نباشند نمی‌توانند ارتباط سالمی برقرار کنند و در نتیجه هیچگونه یاددهی ـ یادگیری یا تغییر و تحولی ایجاد نخواهند شد. محبت و مهرورزی یکی از عوامل بسیار مهم و موثر در فرآیند یاددهی ـ یادگیری است.  یکی از مهم‌ترین عوامل تشکیل دهنده محیط‌های آموزشی معلم و شاگرد است و به لحاظ اهمیت نگرش و روش تدریس محبت و معلم در فرآیند فعالیت‌های آموزشی و در نهایت تاثیر آن بر روند یاددهی ـ یادگیری بخش مهمی از محیط آموزشی را تشکیل می‌دهد.

محبت و اثر آن در فرآیند تدریس ـ یادگیری

محبت چیست؟ عبارت است از حالت درونی یا احساس گرم و جذاب که به صورت عشق دوست داشتن، لبخند زدن، نوازش کردن، رد وبدل کردن چیزی بغل گرفتن، و..
 و استفاده از کلمات شادی آفرین مانند آفرین، احسن، متشکرم، دستت درد نکند و ... می‌باشد. فرآیند تدریس ـ یادگیری چیست؟ عبارت است از ارتباط موثر و متقابل بین دو یا چند نفر است که این ارتباط موثر متقابل موجب فعالیت و یادگیری یا تغییر رفتار می‌شود.

تاثیر محبت در فرآیند تدریس ـ یادگیری

رابطه معلم و شاگرد، با هم رابطه، والدین با هم و نگرش والدین و مربیان د زمینه تربیت کودکان همه و همه می‌توانند در میزان یادگیری شاگردان موثر باشند. (1)

شرایط و محیط آموزشی منظم، همراه با محبت و احترام متقابل نسبت به محیط‌های خشک و تهی از عواطف، تاثیر بیشتری در یادگیری خواهد داشت. عاطفه به عنوان یک عامل بسیار موثر می‌تواند در جریان یادگیری عمل کند. عواملی نظیر عدم امنیت، ترس، اضطراب، نومیدی، شک و تردید می‌توانند در فعالیت‌های یادگیری شاگردان تاثیر گذاشته، مانع یادگیری شوند. در هر صورت، اگر محیط آموزشی از عاطفه و محبت برخودار باشد، ایجاد مساله می‌کند و شاگرد را به کنجکاوی و تلاش برای حل مساله وادار می‌سازد.

محبت عبارت است از فرآیند انتقال و تبادل افکار، اندیشه‌ها، احساسات و عقاید در فرد یا بیشتر با استفاده از علائم و نماد مناسب به منظور تاثیر، کنترل و هدایت یکدیگر است.

محبت

1ـ محبت یک جریان است:‌ یعنی جریان یا روابطی پویا مستمر و پیوسته و همیشه جدید.

2ـ محبت تبادل افکار و اندیشه احساسات و عقاید به خود و دیگران است یعنی بدون محبت هیچ ارتباطی موثر نیست.

محبت به عنوان یک عامل موثر در تدریس ـ یادگیری

محبت به عنوان یک فرآیند پویا به منظور تاثیر کنترل و هدایت برای تدریس و یادگیری است. محبت مهم‌ترین عامل افزایش انگیزه و علاقه برای فرد است و همچنین بهترین عامل برای افزایش و یادگیری بین دانش‌آموزان و معلمان در کلاس درس است.

تدریس یک سلسله فعالیت‌های مرتب منظم هدفدار و از پیش طراحی شده است که هدفش ایجاد  شرایط مطلوب یادگیری است اگر این تدریس بدون محبت و توجه معلم به دانش‌آموز باشد شرایط مطلوب یادگیری ایجاد نخواهد شد چون تدریس فعالیتی است که به صورت تعامل و رفتار دو سویه بین معلم و فراگیر جریان دارد. یعنی ویژگی‌ها و رفتار (محبت و مهرورزی) معلم بر فعالیت‌ها و اعمال شاگردان تاثیر می‌گذارد، و بالعکس از ویژگی‌ها و رفتارهای
(مهر و محبت) آنان متاثر می‌شود. تدریس یک فعالیت دو جانبه یا متقابل بین معلم و شاگرد است که این فعالیت دوجانبه یا متقابل بین معلم و شاگرد است که این فعالیت دو جانبه نیازمند محبت است بدون محبت ارتباط موثر دوجانبه ایجاد نخواهد شد.

زیرا فعالیت‌های معلم بدون محبت به دانش‌آموزان هیچ‌گونه تغییری در شاگردان ایجاد نخواهد کرد. چون هنوز هیچ روشی نتوانسته است جای آموزش رو در رو یا متقابل را بگیرد زیرا در آموزش رو در رو محبت بین معلم و شاگرد رد و بدل می‌گردد و جریان تدریس ـ یادگیری را فعال می‌سازد. پس نتیجه می‌گیریم محبت بزرگترین عامل اثر گذار بر فرآیند تدریس ـ‌ یادگیری است(2)

اساسی‌ترین عامل برای ایجاد شرایط مطلوب جهت تحقق هدف‌های آموزش معلم است اوست که می‌تواند نقص کتاب‌های درسی و کمبود امکانات آموزشی را جبران نماید و همچنین می‌تواند کمبود محبت شاگردان را جبران نماید و یا بهترین شرایط و موضوع تدریس را با عدم توانایی در ایجاد ارتباط عاطفی ( محبت و مهر) مطلوب به محیط غیر فعال و غیر جذاب تبدیل کند. در فرآیند تدریس تنها تجارب و دیدگاه‌های علمی معلم نیست که موثر واقع شود بلکه مهرورزی و محبت او است که در ایجاد شرایط یادگیری و تغییر و تحول شاگرد تاثیر می‌گذارد.

دیدگاه و محبت معلم و فلسفه‌ای که به آن اعتقاد داریم در چگونگی کار او تاثیر شدیدی می‌گذارد به طوری که او را از حالت شخصیتی که فقط در تدریس مهارت دارد خارج می‌کند و به صورت انسان اندیشمندی در می‌آورد که مسوولیت بزرگ تربیت انسان‌ها را بر عهده دارد.

 

ارتباط محبت با عوامل فرآیند تدریس ـ یادگیری

1ـ محبت زمینه‌های تجربه فردی دانش‌آموزان را فراهم می‌سازد. یعنی اول معلم
 با مهربانی و سلام کردن زمینه را برای کار کردن و شروع درس جدید زمینه تجربه فردی دانش‌آموزان را فراهم می‌سازد.

با ترغیب و محبت آموخته‌های پیشین دانش‌آموزان را برای شروع درس جدید و گسترش اطلاعات استفاده می‌کنیم. این کار دانش‌آموزان را ترغیب می‌کند که از موضوع شناخت بهتری پیدا کنند احساس همدلی با موضوع داشته باشند و موضوع جدید را به آسانی بفهمند.

2ـ محبت توجه دانش‌آموزان را به درس (تدریس ـ یادگیری) جلب می‌کند. برای جلب توجه دانش‌آموزان به درس محبت از اهمیت بسیاری برخوردار است. این کار با استفاده از سبک‌های متفاوت تدریس و بهره‌گیری از منابع میسر می‌شود . اگر برای تدریس همه درس‌ها از شیوه رفتاری محبت‌آمیزی استفاده کنیم دانش‌آموزان از کسالت در می‌آیند و انگیزه آن‌ها تقویت می‌گردد راه و روش‌های فعال یادگیری همه دانش‌آموزان بکارگیری محبت و مهرورزی همراه
با روش‌های متنوع میسر می‌باشد.

3ـ محبت دانش‌آموزان را در حالت مشارکت جویانه نگه می‌دارد. این کار با فعالیت‌های گوناگون امکان‌پذیر است. کاربرد روش‌های متفاوت و همراه با مهرورزی ناشی از آن است
 که شیوه‌های یادگیری دانش آموزان متفاوت است و نسبت به انجام وظایف گوناگون رویه‌ای خاص دارند. سرعت محبت در یادگیری ـ یاددهی در حالت انجام وظایف کوچک و بزرگ
 باید متفاوت باشد.

شرکت نکردن دانش‌آموزان به طور کل در فعالیت‌های یاددهی ـ یادگیری بدان معنی است که با آن‌ها رفتار محبت آمیز بکار گرفته نشده است.

4ـ محبت، جوّکاری مناسبی در کلاس درس به وجود می‌آورد. اگر در یک کلاس معلم خشک و بی‌روح باشد دانش‌آموزان آن کلاس بی‌روح و خشک خواهند بود. در عوض اگر در یک کلاس درس معلم خوش رفتار و با اخلاق باشد و شاگردان را به گروهی دعوت نماید (چون در کار گروهی محبت رد و بدل می‌شود) این کار گروهی دقیقا یک کار مولد و پر تحرک خواهد بود. به ویژه اگر دانش‌آموزان با علاقه و انگیزه در آن شرکتی فعال داشته باشند سروصداهای سازنده غالبا از سکوت اجباری پربارتر خواهد بود.

5ـ محبت باعث می‌شود که دانش‌آموزان بیشتر به تمرین عملی بیندیشند: یادگیری بسیاری از موضوع‌های درسی مستلزم کار عملی است، زیرا ارزش یادگیری از طریق عمل ثابت شده است.

تحقیقات نشان داده است در درس‌هایی که به دانش‌آموزان محبت کمتری گردیده بود فعالیت‌های عملی کم‌تر بوده و حداقل یادگیری صورت گرفته است.

6ـ رفتار محبت‌آمیز با دانش‌آموزان موجب می‌شود دانش‌آموزان تکالیف و وظایف خود را به طور دقیق و کامل انجام دهند.

7ـ محبت به دانش‌آموزان موجب شرکت فعالانه آن‌ها در انجام امور شخصی و مدرسه‌ای می‌شود.

8ـ محبت به دانش‌آموزان در فرآیند تدریس ـ یادگیری موجب انعطاف‌پذیری دانش‌آموزان می‌شود.

9ـ احترام به اظهار نظر و عقاید دانش‌آموزان در فرآیند تدریس ـ یادگیری موجب بالندگی شادابی، تکامل و دارای شخصیت ایده‌آل خواهد بود و همچنین به یادگیری علاقه شدیدی نشان خواهد داد.

عوارض مهرورزی و محبت (3)

مهر و محبت ناپخته و سوخته در فرآیند تدریس ـ یادگیری عوارض و پیامدهایی خواهد داشت که عبارتند از :

1ـ حالت سردی و بی‌تفاوتی

2ـ غمگینی و تاثر

3ـ ناسازگاری و اختلال در روابط

4ـ سخت دلی و خشونت

5ـ مهر طلبی انحرافی که فرجام آن تن دادن به انحراف است

6ـ بیماری روان‌تنی و آلرژی‌ها

7ـ گریز از خانه و زندگی و مدرسه

8ـ اختلال در وضع و شرایط بلوغ

9ـ بدبینی و نفرت نسبت به خود و دیگران

10ـ بی‌اعتنایی به سرنوشت خود و دیگران

11ـ افسردگی و انزوا

12ـ تکبر و تفرعن

13ـ بی‌تحرکی

14ـ زوال برق چهره و نشاط

15ـ ضعف در مهرورزی، احساس تنهایی بی‌‌پناهی، دل‌شکستگی و نومیدی، احساس سرخوردگی، عقده روانی، انتقام از خود و دیگران

16ـ خودکشی

17ـ ترک تحصیل

18ـ اعتیاد و مشروبات الکلی

در پایان می‌خواهیم این مطلب را اضافه کنیم که افراط و تفریط در محبت و مهرورزی خیلی زیان‌بار است چون ممکن است باعث خطر آفرینی و کشاندن فرد به خرابکاری، شرارت انحراف، آلودگی... شود.

نتیجه‌گیری

زندگی انسان بر محبت استوار است بدون محبت زندگی وجود ندارد و در نتیجه فرآیند تدریس ـ یادگیری ( یاددهی ـ یادگیری ) بدون محبت امکان‌پذیر نیست چون تجربیات گذشته نشان داده‌اند هر چه آموزش، رو در رو باشد اثرش بیشتر از آموزش غیر حضوری است چون در آموزش رو در رو ارایه محبت می‌گردد. بنابراین نتایج به دست آمده در این پژوهش نشان می‌دهد 94% محبت بر افزایش یادگیری، پیشرفت تحصیلی و افزایش انگیزه علاقه دانش‌آموزان تاثیر مثبت دارد و همچنین احترام متقابل بین معلمان و دانش‌آموزان در کلاس درس 94% بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان تاثیر مثبت دارد.

بیشتر افت تحصیلی دانش‌آموزان عدم مهرورزی و محبت دست اندرکاران آموزش و پرورش به دانش‌آموزان است.

پیشنهادات

ارایه پیشنهادات در مورد تاثیر محبت بر فرآیند یاددهی ـ یادگیری به شرح ذیل می‌باشد:

1ـ معلمان باید دانش‌آموزان را به همان‌گونه‌ای که هستند بپذیرند و به آن‌ها مهر و محبت نمایند.

2ـ دست اندر کاران مدرسه باید حرمت گذاری و توجه به دانش‌آموزان را به طور جدی و دقیق اجرا نمایند.

3ـ مسوولین مدرسه‌ها باید از زحمات دانش‌آموزان به هنگام مشارکت در کارها و فعالیت‌های مدرسه و کلاسی و خانه‌ای قدر دانی و تشکر نمایند( حتی به صورت یک شکلات باشد)

4ـ نوازش زبانی دانش‌آموزان مثل احسن مرحبا گل‌پسر گل دختر آقا پسر دختر خانم و عزیزم ... به کار گرفته شود.

5ـ سلام کردن به دانش‌آموزان قبل از اینکه آن‌ها به ما سلام کنند.

6ـ بخشیدن خطای دانش‌آموزان در موارد ضروری و تذکر این نکته که چون تو را دوست داریم از خطای تو در می‌گذریم.

منـابع

1ـ قائمی، علی (1381) مهر سوخته، مجله پیوند شماره 272 انتشارات انجمن اولیاء مربیان، تهران.

2ـ رضوانی طوبی (1383) فرآیند یاددهی ـ یادگیری) مجله پیوند شماره 305 انتشارات انجمن اولیا و مربیان تهران

3ـ برک لوراای (1382) روانشناسی رشد مترجم یحیی سید محمدی انتشارات ارسباران تهران

4ـ علی شریعتمداری‌(1384)، رسالت تربیت علمی‌ مراکز آموزش انتشارات‌ سمت تهران

5ـ هرگنهان بی‌آر اولسون میتواچ (1384) نظرهای یادگیری مترجم علی اکبر سیف انتشارت دوران، تهران

6ـ سیف علی اکبر (1384) روانشناسی پرورشی انتشارات آگاه تهران

7ـ شعبانی حسن (1384) مهارت‌های آموزشی و پرورشی انتشارات سمت تهران

8ـ کولتز جان دابلیو (1379) ارتباط گفتاری میان مردم، ترجمه سید اکبر میر حسنی و قاسم کبیری انتشارات کبیر تهران

9ـ گاز نوژان (1378) جامعه‌شناسی وسایل ارتباط جمعی ترجمه باقر ساروخانی و منوچهر محسنی انتشارات اطلاعات تهران

10-Agee w.k.ault.p.h.andemery

Introduction to mass communication

New york.harperand row 1976

11ـ استفاده از سایت‌های اینترنتی

 

باغستانی