مورسی و همکارانش بیان داشتند که دیزآرتری تولید آهسته و بدون مهارتی است که ناشی از بد عملکردی عضلات گفتاری می باشد آنها معتقدند که این اختلال، کاملاً با فلج مغزی ارتباط دارد. در کل می توان گفت دیزآرتری نوع اختلال حرکتی گفتار است که ناشی از ضایعات وارده بر مراکز کنترل حرکتی می باشد. این ضایعات فرایندهای فیزیولوژیک دخیل در گفتار و تنفس ، آواسازی، تولید، تشدید، و طنین و یا ترکیبی از این فرایندها) را تحت تأثیر قرار می دهد.

طبقه بندی انواع دیزآرتری

دیزآرتری انقباضی، شل، تعادلی، پرحرکتی، کم حرکتی و مختلط می باشد.

اختلال گفتاری اغلب افراد آتوز از نوع دیزآرتری پرحرکتی می باشد.

دیزآرتری پرحرکتی:

دیزآرتری پرحرکتی به نوعی از اختلالات عصبی ـ حرکتی و گفتار اطلاق می شود که از ضایعات سیستم خارج هرمی، به ویژه عقده های قاعده ای و راه های اصلی آنها (مسیر مهم برنامه ریزی و اجرای حرکات آموخته شده) ناشی می شود. ریشه این اصطلاح از دو بخش هایپر به معنی بیش از حد و کینیتیک و به معنی حرکت تشکیل شده است.

دیزآرتری پرحرکتی مانند انواع دیگر دیزآرتری، منجر به اختلالات حرکتی می شود. اختلالات حرکتی ناشی از دیزآرتری پرحرکتی را می توان به دو گروه کلی اشکال سریع کند، که در واقع سرعت نابهنجار حرکات غیر ارادی را توصیف می نمایند. تقسیم نمود.

ویژگیهای برجسته اشکال سریع عبارتند از: حرکات غیر ارادی غیر مستمر، کندی حرکت و افزایش بی ثبات تونویسیته، در حالیکه حرکات غیرارادی مستمر، کندی حرکت و افزایش بی ثبات تونویسته از ویژگیهای اشکال کند می باشند.

اشکال سریع دیزآرتری پرحرکتی شامل اختلالات کره، میوکلونوش و تیک می باشند و اشکال کند اختلالات آتتوز، دیسکینزی و دسیتونی را در بر می گیرند.

علائم اختلالات سیستم فرعی در دیزآرتری پرحرکتی عبارتند از:

اختلالات سیستم فرعی تنفس در مبتلایان به دیزآرتری پرحرکتی به صورت دم سطحی، تنفس سریع، کاهش کنترل روی عمل بازدم، الگوهای منظم دم و بازدم، دم و بازدم ناگهانی اجباری ، سفتی و سفتی گردن و تنه، انقباضات سیستم عضلانی آنتاگونیست و انقباضات غیر ارادی عضلانی بروز می نمایند.

مشخصات صوتی در دیزآرتری پرحرکتی معمولاً به صورت متغیر بی ثبات و غیر قابل پیش بینی توصیف می شود. دورکین (1991) اظهار داشت که مشخصات صورت افراد مبتلا به دیزآرتری پرحرکتی بستگی به گروه اختلالات حرکتی آنها دارد جدول (1ـ 5) مشخصات صوتی مبتلایان به دیزآرتری پرحرکتی را بر مبنای اشکال سریع و کند اختلالات حرکتی نشان می دهد.

اشکال سریع
    

اشکال کند

کیفیفت خشن ـ پرفشار
    

کیفیت پرفشار ـ خفه

نفس آلودگی متناوب
    

گرفته ـ نفس آلود

وقفه های آواسازی
    

وقفه های متغیر آواسازی

تغییرات زیر و بمی
    

زیر و بمی یکنواخت

تغییرات بلندی صدا
    

تغییرات بلندی صدا

همچنین باید توجه داشته باشید که در کل حرکات لب، زبان و فک مرتبط با نوع اختلال حرکتی می باشند، مانند کند، سریع یا لرزشی. اختلالات سیستم فرعی تشدید. معمولاً در مبتلایان دیزآرتری شل، انقباضی و حتی در دیزآرتری مختلط دیده می شوند در بیماران مبتلا به دیزآرتری پرحرکتی یافت نمی شوند با وجود این، بدون تردید می توان گفت که در حالات میوکلونوس، آرتوز یا دیستوفی دهانی ـ فکی این اختلالات می توانند ایجاد شوند.

اختلالات طنین شامل تغییراتی در زمینه های زیر و بمی، بلندی، دیرش جزئی، ریتم (وزن) تکیه و آهنگ جمله می باشند. عواملی مانند ضایعات عروقی، ضربه کاهش اکسیژن خون، تومورها و سیفلیس می توانند باعث ریزش آرتری پرحرکتی شوند.

درمان دیزآرتری پرحرکتی:

دورکین (1991) اختلال سیستم تنفسی در دیزآرتری پرحرکتی را ناشی از سختی و سفتی گردن و تنه دم سطحی (کم عمق) کاهش کنترل روی عمل بازدم، تنفسها سریع انقباضات سیستم عضلانی آنتاگونیسیت، انقباضات غیرعادی سیستم عضلانی، الگوهای نامنظم و دم و بازدم ناگهانی می داند. سلسله مراتب تمرینات درمان سیستم تنفسی می تواند شامل موارد زیر باشد.

استراحت عضله و سازگاری وضعیتی

تولید فشار هوا

دم / بازدم طولانی

تنفس سریع

هم زمانی دمی / بازدمی

تولید صداهای مجزا

تنفس در زمان گفتار پیوسته

اختلالات سیستم فرعی آواسازی در اکثر بیماران مبتلا به دیزآرتری وجود دارد می تواند همراه اختلال سایر اجزا دیده شود. مشخصات صوتی در دیزآرتری پرحرکتی معمولاً به صورت صوت متغیر بی ثبات و غیر قابل پیش بینی توصیف می شوند. دورکین بیان داشت که مشخصات صوت فرد مبتلا به دیزآرتری پرحرکتی در اشکال سریع و کند با همدیگر فرق دارد. مشخصات بی ثبات و متغیر صورت دیزآرتری پرحرکتی از الگوهای غیر طبیعی ارتعاش تارصورتی ناشی می شود و شامل: نزدیک شدن کمتر از حد تارهای صوتی به یکدیگر، نزدیک شدن بیش از حد تارهای صوتی و نزدیک شدن بی ثبات و متغیر تارهای صوتی می باشد.

شیوه های خاص برای درمان نزدیک شدن بیش از حد تارهای صورتی عبارتند از: آرامش سازی سیستم عضلانی حنجره ای. آوا سازی آه ـ خمیازه و کشیده گوئی واکرها ـ روشهای درمان برای نزدیکی کمتر از حد تارهای صوتی شامل: حبس تنفس و آواسازی با بست شدید می باشد برای درمان نزدیکی متغیر تارهای صوتی می توان از برنامه ریزی حرکتی صوت، هماهنگی و زمان بندی حنجره ای استفاده نمود.

اختلالات تولیدی در این نوع آرتری و سایر انواع دیزآرتری به ندرت به صورت مجزا اتفاق می افتد و سیستم فرعی تولید می تواند همراه با سایر نواقص اجزاء گفتاری دچار اشکال شود. بخصوص در دیزآرتری پرحرکتی ، اختلالات آوایی و تنفس، تولید و در کل وضح گفتار را تحت تأثیر قرار می دهد.

حرکات لب، زبان و فک میتواند با نوع اختلال حرکتی مطابقت داشته باشد (کند، تند یا لرزشی) روشهای درمان برای اختلالات تولیدی می تواند شامل: کاهش تونوسیته عضلات، تقویت عضله و تحریک آواشناختی در بافتهای گوناگون باشد.

در دیزآرتری مثل، انقباضی و مختلط (وقوع دو یا چند نوع دیزآرتری با هم) اختلال تشدید دیده می شود. البته این اختلال بطور خاص در دیزآرتری پرحرکتی یافت نمی شود. ولی بدون تردید در حالات میوکلونوس آتتوز یا دیستونی دهانی ـ فکی بوجود می آید. بطور کلی، اختلالات طنین می تواند شامل: تغییراتی در بلندی، وزن ـ تکیه و آهنگ باشد. افراد مبتلا به دیزآرتری پرحرکتی ، اختلالاتی نظیر سرعت متغیر، فواصل طولانی وقفه های طولانی، بلندی اضافی، کاهش بلندی و تغییر زیر و بمی را نشان می دهند. مشاوره به خانواده و خود مراجع یکی دیگر از فعالیتهایی است که آسیب شناس باید به آن توجه کند.

رضا نانواباشی آسیب شناس گفتارو زبان مرکز آموزشی امید زبرخان

منابع مورد استفاده:

ـ افروز، غلامعلی، روان شناسی و آموزشیو پرورشی کودکان استثنایی، انتشارات دانشگاه تهران، 1373 تهران.

2 ـ احمدی، دکتر سید احمد، مشاوره و روان درمانی، نشر دانشگاه اصفهان، 1371، اصفهان .

3 ـ الیاسی، سید نقی، مقاله روان شناسی و مشاوره بدشکلیهای عضوی، ماهنامه تربیت شماره هفتم، نشر وزارت آموزش و پرورش، 1375 تهران.

4 ـ سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور، بالابردن کیفیت رشد خردسالان فلج مغزی، ترجمه سیمین ایسی زاده، نشردانا، 1374، تهران.

5 ـ بوبات، گفتاردرمانی و فلج مغزی، ترجمه بهران شاهی، انتشارات دانشکده توانبخشی، 1364

6 ـ درمان عصبی گفتار در فلج مغزی، ترجمه مامک جولایی و همکاران، 1369 .

7 ـ فیزیولوژی پزشکی گایتون.

8 – occupational therapy and physical dysfunction

9 – occupational therapy for physical dysfunction

10 – Edward D. Wysak , 1987. Neurospeech therapyfor cerbral plasied , chapter , 687.