لینک های موضوعی
ورود عضوها
نگاهی به گالری
جستجو
یادداشت روز
به مناسبت 4 آذر سالروز وفات جبار باغچه بان
سنجش دیدگاهها

نگاهی به مقالات و مطالب
آمارسایت
گفتگوی باکارشناسان
جزئیات مقاله
راهبردهای شناختی و فراشناختی در آموزش ویژه
شناخت اصطلاح وسیعی است که عمدتاَ در ارجاع به فعالیتهای ذهنی مثل تفکر ،ادراک و استدلال مورد استفاده قرار می گیرد.(وبر1985 ) یکی از روشها ی مطالعه شناخت آن است  که در مدل پردازش اطلاعات دیده می شود.وارسی نحوه رمز گشایی،سازماندهی ،اندوزش یا پاسخ به محرکهای ورودی یعنی اطلاعات .

فراشناخت اصطلاحی است که اولین با توسط فلاول (1976)به کار رفت تا دانش فرد در مورد فرایندهای شناختی و تولیدات یا هر چیز مربوط به آن را توصیف کند .می توان فراشناخت را به عنوان تفکر درباره تفکر یا دانش آگاه و کنترل شناخت خود تعریف نمود.اصطلاح راهبردهای شناختی به منظور بیان خانواده وسیعی از طرحهای کلی و تاکتیکهای ذهنی به کار می رود که مردم برای کنار آمدن با حل مسئله یا تکا لیف یادگیری بکار می برند. در این زمینه باید راهبردهای شناختی و فراشناختی تمیز قایل  شد در حالی که راهبردهای شناختی جهت تسهیل یادگیری و تکمیل تکلیف بکار می روند راهبردهای فراشناختی به منظور بازبینی این پیشرفت  مورد استفاده قرار می گیرد.برای مثال یادداشت برداری به هنگام مطالعه یک متن برای تهیه یک آزمون ،یک راهبرد شناختی است یک راهبرد فراشناختی فعالیتهای بیشتری را می طلبد آن ناظر است بر درک اینکه  روشهای مختلف راهبرد شناختی را بتوان در راستای تسهیل یادگیری به کار می رود.

شواهد فزاینده نشان می دهند که برنامه های آموزش شناختی و فراشناختی دربهبود یادگیری دانش آموزان موثرند در این برنامه های آموزشی درموردطیف وسیعی از حیطه های مهارتی از جمله مهارتهای تحصیلی (خواندن ،ریاضی) ،رفتارهای کلاسی(مثل توجه انتخابی رفتار مربوط به تکلیف )،مهارتهای عاطفی (مثل اسنادهای علـّی) ،مهارتهای اجتماعی (مثل مهارتهای ارتباطی بین شخصی) استفاده شده است.

آموزش شناختی و فراشناختی در  تعلیم و تربیت ویژه جهت کاهش تکانشی بودن ،افزایش رفتار مربوط به تکلیف ،بهبود عملکرد در خواندن ،ریاضی و نوشتن و تغییر اسنادهای علـّی دانش آموزان(دلایل شکست و عدم موفقیت  )،توسعه توانایی کنار آمدن با شکست ،ارتقاء انگیزه و بهبود مهارتهای بین شخصی به کار می رود.

مطالعات آموزشی نشانگر موفقیت آموزشی به کودکان تکانشی برای استفاده از نشانه های محیطی در جهت مشکلات ادراکی وتاملی بودن در پاسخ به تکا لیف است.(ریان ،وید ،شورت 1986).این روش در آموزش کودکان بیش فعال برای توجه انتخابی به محرکها و نادیده گرفتن عوامل حواس پرتی بسیار کارآمد  است.در حیطه های مهارتهای تحصیلی آموزش شناختی و فراشناختی در بهبود وقت محاسبه و شایستگی در حد کلامی مشکلات ریاضی ، مهارتهای تحلیل واجی ،درک و فهم خواندن ،یادآوری اطلاعات از متون مکتوب ،خلاصه کردن و بیان کتبی در دانش آموزان دارای مشکلات یادگیری یا مبتلا به ناتوانیهای هوشی بسیار موثر است.همچنین در کاهش درماندگی اکتسابی (یعنی این واقعیت که به رغم هر تلاش انجام شده شکست حتمی است) و ایجاد انگیزه برای یادگیری در بین  دانش آموزان دارای نیازهای ویژه موفقیتهای بدست آمده است.

 تکنیک خود-آموزی

این تکنیک شامل مجموعه ای از روشها ست که به منظور آموزش دانش آموزان در کسب کنترل شخصی آگاهانه برتکلیف یادگیری و با استفاده از خود-آموزی ها یا خود-گویی ها برای رهبری فرایند مسئله گشایی تدوین شده اند. روشها توسط محققان تغییر رفتار شناختی (cbm)توسعه یافته و برتدارک راهبردهایی برای یادگیری تاکید کرده و برآموزش خودآغازی یادگیرنده توجه دارند.این تکنیکها براساس نظریات لوریا و ویگوتسکی استوار است که مدعی اند زبان نقش اساسی در رشد کلی-شناختی برعهده دارد و کودکان طبق سه مرحله بررفتار خود کنترل پیدا می کنند:ابتدا از طریق گفتار بیرونی بزرگسالان ،سپس گفتار آشکار خود کودکان و سرانجام گفتار پنهان آنها.آخرین مرحله گفتار درونی ،مکانیسمی تلقی می شود که کودک را در انجام عملیات شناختی توانا می سازد.آموزش خود-آموزی بر تدریس مستقیم مجموعه ای از دستورالعملهای خود راهنما در مورد نحوه انجام تکلیف تمرکز دارد .این دستورالعملهای خود- راهنما اغلب به شکل گفتار درونی شده در می آیند.به دنبال بکار بستن روشها و تمرین بیشتر دانش آموز به تدریج کنشهای کنترل زبان را درونی کرده و نشانه های خود-ایجاد و خود-آموزی آشکار را به خود-آموزی پنهان بدل می سازد .توالی آموزش معمولاَ در این برنامه های «بلند بیندیش »چند مرحله دارد:

1- مدل سازی شناختی :معلم روتین های خود-آموزی را با تفکر بلند در حال انجام تکلیف مدل می کند یعنی دستور العملها را برای خودش با صدای بلند تکرار می کند.

2- راهنمایی بیرونی آشکار:دانش آموز روتین خودآموزی معلم را تقلید می کند یعنی معلم و دانش آموز با استفاده از خود - آموزی تکلیف را انجام می دهند این امر به معلم امکان می دهد در سراسر تکلیف دانش آموز را راهنمایی کند.

3- خود- راهنمایی آشکار:دانش آموز در حال کلامی کردن بلند آموزی به انجام تکلیف می پردازد این امر به معلم فرصت می دهد استفاده مستقل دانش آموز از خود-آموزی را به عنوان راهنمای تکمیل تکلیف بازبینی کند.

4- خود- راهنمایی کاهنده:دانش آموز با نجوای خود -آموزی ها تکلیف را انجام می دهد این امر به معلم امکان می دهد در حال محوشدن خود-آموزی ها از سطح آشکار به بازبینی ادامه دهد.

5- خود- آموزی نهفته:دانش آموز با استفاده از خود-آموزی پنهان به انجام تکلیف می پردازد

*******************************************************************************

 

مثال1: حل مسئله ریاضی برای دانش آموزان پایه های سوم ،چهارم و پنجم ابتدایی

مرحله اول:خواندن مسئله با صدای بلند.

مرحله دوم :تفسیر مسئله «منظور این سوال چیست و از من چه می خواهد ؟من در پی چه هستم؟»

مرحله سوم:تجسم ترسیم یک نمودار  مثلاَ  3تا سیب ------5تاسیب---------می شود-------

مرحله چهارم :بیان مسئله   مثلا :   اگر من .......  دارم .......آن گاه ........

مرحله پنجم:فرضیه :راه حلهای ممکن را برای خود مجسم کن .

مرحله ششم : برآورد :آیا عمل جمع را انجام دهم یا ...

مرحله  هفتم: محاسبه

مرحله هشتم : خود- وارسی :با انجام هر برآورد و محاسبه نتیجه را وارسی و بررسی نمایید.تا ببینید آیا پاسخ معنی دار است؟

*******************************************************************************

مثال 2:پرورش ادراک و درک و فهم کودکانی که در مهارت خواندن و همچنین انشا ءنویسی مشکل دارند.(استفاده از یک راهبرد خود-پرسشی برای شناسایی ایده های اصلی و آموزش خود-آموزی با تلفیق تکنیکهای تدریس دوجانبه)

                    ·ابتدا داستان یا متن کوتاهی در اختیار دانش آموز قرار داده و از اومی خواهیم متن را بخواند .دانش آموز در حین خواندن متن مجموعه سوالاتی به شرح زیر از خود می پرسد:

                    ·-آیا این جمله آنچه را گفته شده تکرار می کند؟

         - آیا باید آن را کنار بگذارم ؟

- منظور این جمله چیست؟

-آیا این جملات چیز جدید یا مهمی رابیان می کنند؟ .........

مداد و کاغذی در اختیار دانش آموز قرار داده و از او می خواهیم تا پاسخ هر مرحله را در صورت امکان یادداشت کند.

*نکته قابل توجه در روشهای خود- آموزی اینکه به دانش آموزان در ابتدا نحوه سوال از خود را نشان داده و سپس با اطمینان از اینکه راهبرد را فراگرفته اند اجازه به ادامه ی تمرین می دهیم.

                                      _____________________________________________________

آموزش خود -بازبینی یا خود تنظیمی

خود بازبینی به عنوان خود- سنجی فرد از تحقق رفتار هدف تعریف شده است که معمولا با گزارش رویداد دنبال می گردد(نلسون و هیلز،1981).در اجرای این روش معمولا از تکنیک کنترل - خود در تغییر رفتار شناختی استفاده می شود این تکنیک به خصوص برای افزایش دقت و توجه در کودکان بسیار کارآمد و مفید است در استفاده از این روش معلم و دانش آموزان اهمیت و معنای توجه را مورد بحث قرار داده و معلم تکنیکی را که دانش آموزان می توانند برای کمک به توجه کردن به کار ببندند شرح می دهد.

*******************************************************************************

مثال 1: معلم مداد و کاغذی در اختیار دانش آموز قرار داده و از وی می خواهد به ازاء هر بار که کلمه خاصی را شنید یک گردی (دایره) روی صفحه کاغذ بکشد .سپس معلم شروع به خواندن متن می کند .دانش آموز ضمن گوش دادن به متن با هر بار شنیدن کلمه ی مورد نظر  یک دایره می کشد در پایان دانش آموز تعداد دایره ها را شمرده و گزارش می دهد که x بار کلمه ی مورد نظر راشنیده است .

*******************************************************************************

مثال 2:معلم تعدادی دکمه ، سنگ ریزه  یا لوبیا در اختیار دانش آموز گذاشته و از وی می خواهد به ازاء هر کلمه ای که غلط خوانده می شود یک دانه لوبیا یا دکمه یا ...برای خودش بردارد .سپس معلم کتاب را گشوده و شروع به خواندن متن درس می کند(معلم در حین خواندن عمداَ بعضی کلمات را غلط می خواند) دانش آموز هم زمان با گوش دادن و تعقیب کردن متن درس  ،آمار غلطها را نیز گرفته و در پایان گزارش تعداد غلطها را اعلام می کند.

 *******************************************************************************

مثال3:معلم با در اختیار گذاشتن مداد و کاغذ برای دانش آموز از وی می خواهد متن را با صدای بلند خوانده و به ازاء هر کلمه ای که غلط می خواند یک نقطه به صورت نمودار روی کاغذ ترسیم کند .در این مرحله معلم تلفظ صحیح هر کلمه ی غلط را با صدای بلند برای دانش آموز بیان می کند . در مرحله ی دوم خواندن دانش آموزبرای هر کلمه ای که غلط می خواند نقطه ای ترسیم نموده ودر پایان با اتصال نقاط مرحله ی اول و دوم خواندن نموداری به دست می آید که نشانگر تعداد کلمات غلط در هر مرحله است.

 

                                                             *

                                                             *   

                                                             *                 *

                                                             *                 *

                                                 ----------*--------------*------------

                                                      خواندن مرحله اول         خواندن مرحله دوم

*******************************************************************************

مثال 4:دانش آموز متن را با صدای بلند می خواند و معلم با کمک ضبط صوت صدای وی را ضبط می نماید سپس متن ضبط شده برای دانش آموز پخش ودانش آموز ضمن گوش دادن به متن و تعقیب خط کتاب ، دور کلمه هایی که غلط خوانده خط می کشد در پایان دانش آموز با مشاهده و شمارش کلمه هایی که غلط خوانده ضمن اینکه کلمه های یادشده را در دفترش یادداشت می کند برای یادگیری تلفظ صحیح کلمه ها تلاش نماید.(کار ضبط صدا می تواند بعد از این مرحله نیز تکرار شود .)

*********************************************************************مثال 5:معلم بعد از دیکته نمودن متن برای دانش آموز، از وی می خواهد کلمه های غلط را پیدا کرده و ضمن مراجعه به کتاب شکل صحیح هر کلمه را نیز پیدا و بنویسد.

*********************************************************************

مثال6:معلم متن درس یا داستانی کوتاه  را خوانده و ضبط می نماید سپس در حالی که کتاب را در اختیار دانش آموز قرار داده است  ازدانش آموزمی خواهد  ضمن گوش دادن به ضبط صوت و تعقیب خط کتاب   ،کلمه هایی را که معلم عمداَ جا انداخته پیدا و دور آن خط بکشد (.در این تمرین ابتدا از متن های کوتاه و با حذف چند کلمه شروع گردد.)

*********************************************************************

مثال7:معلم تعدادی تصاویر شبیه به هم را روی دو برگه چسبانده طوری که روی یک برگه فقط تصاویر و روی برگه ی دیگر تصاویر به همراه املای هر تصویر نوشته می شود .معلم به مدت دو دقیقه کارت تصاویر و املای هر تصویر را در اختیار  دانش آموز قرارداده و از او می خواهد خوب به املای کلمات نگاه کند سپس کارت را از جلوی چشم دانش آموز برداشته و کارت دیگر را که فقط تصاویر است جلوی وی گذاشته و از او خواسته می شود تا نام هر تصویر را زیر آن بنویسد . سپس برای بار دوم و به مدت یک دقیقه کارت تصاویر و املای آنها در اختیار دانش آموز قرارمی گیرد تا او اشتباهات خود را پیدا کرده و مجدداَ با برداشتن کارت از جلوی چشمش به تصحیح موارد بپردازد. در مرحله ی بعد معلم هر دو کارت را از روی میز برداشته و از دانش آموز می خواهد
نویسنده : شیردل
عنوان گروه : گروه مشکلات یادگیری

نظر شما

نام * :
وب سایت :
ایمیل :
نظرات : *
کد امنیتی : *